Bộ Công an đang dự thảo dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), trong đó tiếp tục đề xuất xóa bỏ Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao. Đề xuất này nhằm tinh gọn hệ thống điều tra, tránh chồng chéo, phù hợp với chủ trương một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì.
Nội dung đề xuất và cơ cấu điều tra
Dự thảo giữ nguyên cơ quan An ninh điều tra, cơ quan Cảnh sát điều tra thuộc Bộ Công an và công an tỉnh, thành phố. Bộ trưởng Bộ Công an sẽ quy định tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân. Trong Quân đội nhân dân, dự thảo cũng giữ nguyên cơ quan An ninh điều tra, cơ quan điều tra hình sự Bộ Quốc phòng, quân khu và cơ quan điều tra hình sự khu vực. Riêng Cơ quan điều tra của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao bị đề xuất bỏ.
Lý do và số liệu thống kê
Bộ Công an giải thích, hệ thống cơ quan điều tra hiện nay cồng kềnh, chồng chéo. Việc tổ chức cơ quan điều tra ở nhiều bộ, ngành tạo ra nhiều đầu mối, chưa phù hợp với quan điểm chỉ đạo một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì. Theo thống kê từ 1/1/2018 đến 31/3/2026, Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao đã điều tra, xử lý 390 vụ án với 700 bị can, chiếm 0,04% tổng số hoạt động điều tra. Trong đó, có 187 vụ với 327 bị can xảy ra trong ngành công an, 44 vụ/53 bị can ngành tòa án, 24 vụ/46 bị can ngành kiểm sát, 81 vụ/97 bị can ngành thi hành án dân sự, còn lại là các vụ và bị can trong lĩnh vực khác.
Quan điểm của các cơ quan liên quan
Trước đó, năm 2025, Bộ Công an cũng đề xuất không tổ chức cơ quan điều tra của Viện KSND Tối cao. Viện KSND Tối cao sau đó có công văn đề nghị giữ nguyên như hiện hành. Tuy nhiên, tại Nghị quyết phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật, Chính phủ đồng ý với dự thảo, cho rằng việc không tổ chức cơ quan điều tra của Viện KSND Tối cao không trái với các nghị quyết của Bộ Chính trị và Trung ương.
Tiến trình và hiệu lực
Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI vào tháng 10. So với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, dự thảo luật sửa đổi giảm 20 điều xuống còn 53 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung một số điều.
Bối cảnh pháp lý
Hiến pháp năm 2013, Điều 107 quy định: Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Theo quy định hiện nay, một trong những nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan điều tra Viện KSND Tối cao và Viện Kiểm sát Quân sự trung ương là điều tra tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tội phạm về tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp. Người phạm tội ở đây là cán bộ, công chức thuộc cơ quan điều tra, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án, người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp.
