Qua 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu thông thường ở nam giới trưởng thành đã giảm, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc cũng giảm đáng kể. Tuy nhiên, những thành tựu này đang bị đe dọa bởi sự gia tăng sử dụng thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đặc biệt trong giới trẻ.
Nguy cơ từ thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotine
Thuốc lá điện tử chứa nhiều hương liệu, hóa chất; người dùng có thể tự ý tăng nồng độ nicotine hoặc pha thêm ma túy, chất gây nghiện mà khó bị phát hiện. Nhiều địa phương đã ghi nhận ca ngộ độc do thuốc lá điện tử, hầu hết ở thanh thiếu niên.
Bà Nguyễn Việt Hà, Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế), cảnh báo thời gian gần đây xuất hiện túi ngậm nicotine – sản phẩm chứa nicotine tự nhiên hoặc tổng hợp dạng bột, cùng chất tạo hương. Túi ngậm gây nghiện nicotine, tổn thương niêm mạc miệng, tác động bất lợi lên tim mạch, tăng nhịp tim cấp tính. Sản phẩm được thiết kế hấp dẫn với nhiều hương vị ngọt, bạc hà, “ice”, quảng cáo “không thuốc lá/ít hại” gây hiểu lầm về an toàn, nhắm đến giới trẻ, nhất là Gen Z.
Cần cấm toàn diện, không chỉ cấm kinh doanh
Theo bà Hà, nếu chỉ cấm kinh doanh nhưng vẫn cho phép sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng thì chưa triệt để. Phân tích gộp khảo sát thanh thiếu niên tại 75 quốc gia cho thấy, phương án chỉ cấm kinh doanh, không cấm sử dụng chỉ giúp giảm khoảng 20% nguy cơ sử dụng sản phẩm thuốc lá mới ở nhóm 13-15 tuổi; chi phí khám chữa bệnh tiết kiệm thấp hơn 5,5 lần so với phương án cấm toàn diện. Do đó, bà Hà cho rằng cần cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới để giảm nguồn cung nicotine, hạn chế người trẻ bắt đầu sử dụng, đồng thời giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế.
Chính phủ thông qua hai chính sách lớn
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia, nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm xác lập hàng rào pháp lý đủ mạnh bảo vệ người dân, nhất là trẻ em, thanh thiếu niên và thế hệ tương lai. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu chuyển từ tư duy tập trung khám chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, kiểm soát yếu tố nguy cơ và giảm tiêu thụ sản phẩm có hại cho sức khỏe.
Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 160/NQ-CP thông qua chính sách của dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, với hai chính sách lớn: Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác; thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
“Chúng ta không thể chỉ chờ đến khi hậu quả sức khỏe đã xảy ra mới can thiệp. Điều cần thiết hơn là nhận diện sớm nguy cơ, kiểm soát từ đầu vào, không để những sản phẩm mới, phương thức tiếp thị mới và hình thức kinh doanh mới làm phát sinh khoảng trống pháp lý, nhất là trong việc lôi kéo giới trẻ tiếp cận và lệ thuộc vào nicotine”, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn chia sẻ.
Dự thảo luật phải thể chế hóa chính sách chặt chẽ
Tiến sĩ Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Quản lý khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), thành viên tổ soạn thảo dự án Luật, cho biết dự thảo luật phải thể chế hóa đầy đủ, chính xác hai chính sách đã được Chính phủ thông qua; quy định phải đủ rõ, đủ chặt chẽ, không để phát sinh cách hiểu khác nhau trong nhận diện sản phẩm, phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm tổ chức thực hiện.
