Trước đó, ngày 22/8/2024, Tòa Phúc thẩm Paris đã ra phán quyết tương tự Tòa sơ thẩm Evry năm 2021, khẳng định tòa không có thẩm quyền xét xử các công ty hóa chất Mỹ vì các công ty này được hưởng quyền "miễn trừ tư pháp" do hành động theo lệnh của chính phủ Hoa Kỳ. Do vậy, bà Trần Tố Nga tiếp tục kháng án lên Tòa giám đốc thẩm tối cao.
Dư luận Pháp ủng hộ vụ kiện
Ngày 11/6, tại cuộc họp báo ở Thượng viện Pháp, luật sư Bertrand Repolt, một trong hai luật sư biện hộ cho bà Trần Tố Nga, bày tỏ hy vọng rằng Tòa án Tối cao Pháp sẽ có cách tiếp cận khác về nguyên tắc miễn trừ tài phán. Ông nhấn mạnh: "Theo chúng tôi, các phiên tòa trước đã áp dụng nguyên tắc miễn trừ tài phán một cách quá rộng. Các công ty thuần túy thương mại, chỉ đơn giản cung cấp sản phẩm sản xuất trước, trong và sau chiến tranh tại Việt Nam, không thể viện dẫn quyền miễn trừ tài phán để tránh bị xét xử."
Luật sư Bertrand Repolt cho rằng các công ty thương mại nước ngoài phải chịu trách nhiệm pháp lý về các hoạt động và sản phẩm cung cấp cho quân đội một quốc gia đang tiến hành chiến tranh, vì đây là hoạt động thương mại có khoảng không gian quyết định và hành động, phát sinh trách nhiệm pháp lý. Ông hy vọng Tòa án Tối cao sẽ hủy bản án phúc thẩm, mở ra khả năng tranh luận về nội dung thực chất hồ sơ. Tòa án Tối cao đã quyết định tổ chức phiên tranh tụng trực tiếp, hiếm có trong thủ tục giám đốc thẩm, và dự kiến công bố rộng rãi bản án.
Thượng nghị sĩ Pháp ủng hộ
Thượng nghị sĩ Michelle Gréaume, Phó Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại, Quốc phòng và Lực lượng vũ trang Thượng viện Pháp, thành viên Nhóm nghị sĩ Cộng sản, Cộng hòa, Công dân và Sinh thái, nhấn mạnh trách nhiệm với các nạn nhân chất độc da cam/dioxin. Bà nói: "Điều đáng lo ngại là tác động khủng khiếp của chất độc da cam/dioxin kéo dài qua nhiều thế hệ. Phiên giám đốc thẩm sắp tới có thể đưa ra phán quyết về trách nhiệm pháp lý của các công ty sử dụng hoặc sản xuất sản phẩm gây hậu quả nghiêm trọng. Trong trường hợp bà Trần Tố Nga, công dân Pháp-Việt, tôi cho rằng nước Pháp phải tham gia công nhận tổn thất khủng khiếp của các nạn nhân. Các tập đoàn đa quốc gia sản xuất sản phẩm như vậy phải chịu trách nhiệm và bồi thường. Đây là yêu cầu chính đáng."
Theo Thượng nghị sĩ Michelle Gréaume, cuộc đấu tranh của bà Trần Tố Nga đáng được tôn trọng, nhắc nhở rằng không có giới hạn thời gian cho phẩm giá con người. Các tập đoàn đa quốc gia sản xuất sản phẩm gây hậu quả nghiêm trọng phải chịu trách nhiệm và bồi thường.
Thượng nghị sĩ danh dự Hélène Luc
Thượng nghị sĩ danh dự Hélène Luc cho rằng vụ kiện của bà Trần Tố Nga nhận được sự quan tâm ngày càng lớn tại Pháp và các nước khác. Báo chí Pháp và nhiều chính trị gia có thêm thông tin về trẻ em Việt Nam sinh ra với dị tật nặng nề do chất độc da cam/dioxin, không thể sống tự lập, không tận hưởng niềm vui cuộc sống, thậm chí không bao giờ thực sự biết đến ánh mặt trời.
Tại cuộc họp báo về phiên giám đốc thẩm ngày 16/6, bà Trần Tố Nga bày tỏ niềm tin vào phán quyết của Tòa án Tối cao Pháp, khẳng định cuộc đấu tranh đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam ở Việt Nam và trên thế giới. Bà xúc động nói: "Có lần tôi nói với luật sư Bertrand Repolt rằng đôi khi tôi nghĩ mình thà thua kiện còn hơn. Năm nay tôi 85 tuổi, còn có thể tiếp tục cuộc chiến này bao lâu? Nhưng ông ấy nói tôi phải gạt bỏ suy nghĩ đó. Nếu thắng, điều quan trọng nhất là tạo ra án lệ, một tiền lệ pháp lý hữu ích cho những cuộc đấu tranh khác. Tôi sẵn sàng sống lâu hơn, tiếp tục bước tiếp."
Từ nhiều năm qua, bà Trần Tố Nga cùng các hiệp hội ủng hộ đã chuẩn bị thủ tục pháp lý kiện các tập đoàn hóa chất Mỹ sản xuất chất độc da cam/dioxin. Kết quả xét nghiệm cho thấy bà mắc nhiều bệnh nguy hiểm do chất độc. Con gái bà sinh năm 1969 qua đời vì dị tật tim, hai người con khác và cháu cũng mắc bệnh.
Thay mặt tổ chức Collectif Vietnam Dioxine, ông Kim Vo Dinh bày tỏ kỳ vọng vào kết quả tích cực tại phiên giám đốc thẩm ngày 16/6. Sự ủng hộ cho cuộc đấu tranh này rất rộng lớn và đa dạng vì công lý cho nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam.
Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Thành phố Hồ Chí Minh gửi thư tới Ủy ban Ủng hộ vụ kiện, đánh giá cao những nỗ lực bền bỉ, tâm huyết và hỗ trợ quý báu. Thư viết: "Vụ kiện của bà Trần Tố Nga mang ý nghĩa đặc biệt không chỉ với cá nhân bà mà còn với hàng triệu nạn nhân chất độc da cam và thế hệ gánh chịu hậu quả chiến tranh. Sự sẻ chia, ủng hộ của những người yêu chuộng công lý trên thế giới, như Nghị quyết Quốc hội Bỉ ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (tháng 10/2023) và tấm Bia tưởng niệm tại công viên Choisy/Pháp (25/04/2026), là nguồn động viên to lớn."
Diễn biến vụ kiện
- Năm 2014: Bà Trần Tố Nga đệ đơn kiện 14 công ty hóa chất Mỹ (ban đầu 26, sau 12 công ty ngừng hoạt động) tại Tòa án Evry (ngoại ô Paris), nơi bà cư trú.
- 10/5/2021: Tòa án Evry phán quyết không có thẩm quyền xét xử vì các công ty được hưởng "quyền miễn trừ tài phán" do tuân theo lệnh quân đội Mỹ.
- 22/8/2024: Tòa phúc thẩm Paris xác nhận phán quyết sơ thẩm, cho rằng các tập đoàn hóa chất Mỹ được miễn trừ trách nhiệm pháp lý vì sản xuất độc chất theo yêu cầu Chính phủ Mỹ.
- Ngày 16/6/2026: Tòa án Tối cao Pháp mở phiên giám đốc thẩm xem xét vai trò của các tập đoàn hóa chất Mỹ trong việc tạo ra chất độc da cam/dioxin.
KHẢI HOÀN-TRUNG HƯNG - Phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Pháp
