Mới đây, vụ án buôn lậu hơn 50 tấn caffeine do cơ quan chức năng triệt phá đã thu hút sự chú ý lớn từ dư luận. Theo báo Dân Việt, Trần Phi Hùng – Tiến sĩ dược, Trưởng khoa Dược của Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương – bị cáo buộc cầm đầu đường dây vận chuyển caffeine xuyên quốc gia này. Tang vật khủng từ vụ án đã được thu giữ, gây chấn động dư luận.
Đường dây buôn lậu tinh vi
Theo thông tin điều tra, đường dây này nhập caffeine từ nước ngoài vào Việt Nam, sau đó trung chuyển qua Lào sang Myanmar. Lực lượng chức năng đã thu giữ tổng cộng 50,7 tấn caffeine, trong đó có 19 tấn được ngụy trang trong các bao thức ăn cho cá tại cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo (Hà Tĩnh). Cơ quan điều tra nhận định số hóa chất này có nguy cơ bị lợi dụng phục vụ hoạt động sản xuất ma túy tổng hợp.
Caffeine: Từ chất kích thích đến tang vật ma túy
Caffeine là hợp chất tự nhiên có trong hơn 60 loại thực vật như cà phê, trà, cacao hay lá mate. Đây là chất kích thích thần kinh trung ương, giúp cơ thể tỉnh táo, giảm mệt mỏi và tăng khả năng tập trung. Hiện nay, caffeine được sử dụng rộng rãi trong ngành thực phẩm, đồ uống và dược phẩm. Ngoài cà phê và trà, hoạt chất này còn xuất hiện trong nước tăng lực, nước ngọt có gas, chocolate và nhiều loại thuốc giảm đau, cảm cúm. FDA Mỹ hiện xếp caffeine vào danh mục phụ gia thực phẩm và cho phép sử dụng trong nhiều sản phẩm tiêu dùng.
Tuy nhiên, caffeine ở dạng tinh khiết công nghiệp lại là câu chuyện khác. Dưới dạng bột trắng có độ tinh khiết cao, caffeine từng bị phát hiện trong thành phần một số loại ma túy tổng hợp với vai trò chất phụ gia hoặc chất pha trộn. Theo các báo cáo của UNODC, caffeine xuất hiện trong nhiều mẫu methamphetamine dạng viên và thuốc lắc bị thu giữ tại khu vực Đông Nam Á. Các tài liệu kiểm soát ma túy quốc tế cho thấy caffeine được sử dụng do giá thành thấp, dễ hòa tan và có tác dụng kích thích thần kinh trung ương. Trong một số trường hợp, chất này được pha trộn nhằm tăng khối lượng thành phẩm hoặc xuất hiện trong các loại ma túy tổng hợp dạng viên nén.
Quy mô và tuyến đường đáng ngờ
Điểm đáng chú ý trong vụ án lần này là quy mô tang vật. Với hơn 50,7 tấn caffeine bị thu giữ, lượng hóa chất này được đánh giá là rất lớn so với các lô hàng phục vụ nhu cầu thông thường trong ngành thực phẩm hoặc dược phẩm. Trong khi đó, tuyến vận chuyển mà cơ quan điều tra nhắc tới lại liên quan tới Myanmar, khu vực được xem là một trong những trung tâm sản xuất ma túy tổng hợp lớn tại Đông Nam Á. Golden Triangle (khu Tam giác vàng) nhiều năm qua được xác định là địa bàn có hoạt động sản xuất methamphetamine quy mô lớn, kéo theo nhu cầu cao đối với các loại hóa chất và phụ gia công nghiệp.
Mô hình vận hành phía sau đường dây
Theo báo Dân Việt, cơ quan điều tra xác định các đối tượng đã lợi dụng việc một số doanh nghiệp được cấp phép nhập khẩu caffeine phục vụ mục đích y tế để tổ chức mua bán và trung chuyển hàng sang Lào, Myanmar. Trong đó, Công ty Khôi Nguyên và Công ty Hóa Dược - Dược phẩm 1 được cho là đã bị sử dụng như đầu mối nhập khẩu hợp pháp cho các lô caffeine công nghiệp. Hiện nay tại Việt Nam, caffeine chưa nằm trong danh mục tiền chất ma túy do không trực tiếp tham gia phản ứng hóa học tạo ra chất ma túy. Tuy nhiên, nhiều quốc gia trong khu vực như Lào, Thái Lan, Myanmar hay Trung Quốc đã áp dụng cơ chế kiểm soát chặt đối với hoạt động mua bán, vận chuyển caffeine công nghiệp vì lo ngại nguy cơ bị lợi dụng vào mục đích sản xuất ma túy tổng hợp.
Theo thông tin điều tra, sau khi được nhập khẩu vào Việt Nam, caffeine tiếp tục được luân chuyển qua hệ thống công ty “bình phong”, hợp đồng mua bán khống và hóa đơn giả nhằm hợp thức hóa dòng hàng cũng như dòng tiền. Nhiều lô hàng còn được thay đổi bao bì, ngụy trang thành xi măng hoặc thức ăn chăn nuôi trước khi vận chuyển qua biên giới. Cách thức vận hành cho thấy mức độ tinh vi của các đường dây buôn lậu hóa chất hiện nay. Thay vì giao dịch thủ công, các đối tượng sử dụng đồng thời doanh nghiệp pháp nhân, hệ thống logistics và giao dịch ngân hàng để tạo vỏ bọc cho hoạt động trung chuyển hàng hóa. Việc cơ quan điều tra phong tỏa 60 tài khoản ngân hàng liên quan cũng cho thấy dòng tiền được tổ chức theo hướng phân tầng nhằm che giấu nguồn gốc giao dịch.
Nhân vật chủ chốt: Tiến sĩ dược Trần Phi Hùng
Một trong những chi tiết khiến vụ việc thu hút sự chú ý là người bị cáo buộc giữ vai trò chủ chốt là Trần Phi Hùng, Tiến sĩ dược, Trưởng khoa Dược của Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương. Với chuyên môn sâu trong lĩnh vực dược phẩm, ông Hùng được cho là am hiểu quy trình cấp phép, kiểm định và lưu thông hóa chất, yếu tố có thể khiến đường dây vận hành tinh vi hơn so với các vụ buôn lậu thông thường. Vụ án cũng cho thấy xu hướng các đường dây tội phạm lợi dụng vỏ bọc doanh nghiệp hợp pháp cùng hệ thống logistics xuyên biên giới để che giấu hoạt động buôn lậu và trung chuyển hóa chất công nghiệp.
