Theo quy định mới, từ ngày 1/7/2026, trẻ em dưới 10 tuổi và có chiều cao dưới 1,35 m khi ngồi trên xe ô tô cá nhân, ô tô gia đình không được ngồi hàng ghế trước cùng lái xe (trừ xe chỉ có một hàng ghế) và bắt buộc phải sử dụng thiết bị an toàn phù hợp (ghế trẻ em hoặc đệm nâng). Nếu vi phạm, người điều khiển phương tiện sẽ phải đối mặt mức phạt tiền 800 nghìn đến 1 triệu đồng.
Tính khoa học và sự cần thiết của quy định
Xét về tính an toàn, quy định này hoàn toàn đúng đắn. Khoa học chấn thương đã chứng minh dây an toàn của ô tô được thiết kế cho người trưởng thành, không phù hợp trẻ em. Khi xảy ra va chạm, sợi dây ấy thay vì siết chặt qua vai và bụng như với người lớn, lại gây những tổn thương khôn lường cho trẻ em. Việc luật hóa tiêu chuẩn an toàn cho trẻ em là bước đi cần thiết để bảo vệ những “mầm non” đất nước, điều mà các quốc gia phát triển đã thực hiện từ lâu.
Bất cập về khoảng trống kỹ thuật
Tuy nhiên với thực tiễn Việt Nam, từ khi quy định còn chưa có hiệu lực, những bất cập đã nảy sinh. Nút thắt lớn nhất lúc này chính là “khoảng trống kỹ thuật”. Theo quy định, sản phẩm ghế an toàn cho trẻ em trên ô tô phải có chứng nhận hợp quy theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 123:2024/BGTVT, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026). Nhưng hiện tại, cả nước vẫn chưa có một tổ chức chứng nhận nào được chỉ định đủ điều kiện để đánh giá và cấp tem hợp quy cho sản phẩm này.
Sự “lệch pha” lập tức khiến người dân bối rối. Nhiều phụ huynh chấp nhận chi hàng chục triệu đồng để mua ghế đạt chuẩn khắt khe của châu Âu hay Mỹ, nhưng vẫn rất lo vì các tiêu chuẩn này chưa được thừa nhận tương đương tại Việt Nam. Việc “không hồi tố” với ghế mua trước ngày 1/7/2026 cũng làm nhiều người băn khoăn, vì chắc chắn sản phẩm không có chứng nhận hợp quy.
Luồng ý kiến trái chiều và miễn trừ bất hợp lý
Không chỉ thế, quy định mới còn tạo ra nhiều luồng ý kiến trái chiều. Chẳng hạn, một số người thắc mắc tại sao việc bắt buộc sử dụng ghế an toàn cho trẻ em lại miễn trừ áp dụng với xe ô tô dịch vụ. Về mặt vật lý, động năng va chạm không phân biệt… biển số xe màu trắng hay vàng. Mức độ an toàn của đứa trẻ trên xe taxi không hơn, thậm chí kém xa xe gia đình. Ngay trong mục tiêu “bảo vệ trẻ em”, vẫn có sự vênh lệch giữa quy định cho các loại hình phương tiện.
Trong khi ô tô (vốn có độ an toàn cao hơn xe máy rất nhiều) bắt buộc phải lắp ghế an toàn, quy định lại cho phép trẻ dưới 6 tuổi ngồi xe máy không cần đội mũ bảo hiểm. Chưa kể, sau bao năm được luật hóa, việc phải đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy vẫn hằng ngày “bị chấp hành” một cách đối phó bằng những chiếc mũ “dỏm”.
Thực tiễn Việt Nam và kiến nghị
Ở các nước tiên tiến, ô tô là phương tiện di chuyển cá nhân, gần như người trưởng thành nào cũng có. Còn tại Việt Nam, chiếc ô tô nhiều khi là không gian gắn kết của cả đại gia đình. Một gia đình đông con nếu lắp 2-3 chiếc ghế trẻ em cồng kềnh sẽ lập tức lấp kín khoang sau, có thể gây xáo trộn kế hoạch di chuyển nếu muốn chở thêm ông bà hoặc người thân. Dù chiếc ô tô không còn là tài sản quá xa xỉ như trước, người sở hữu ô tô vẫn thường được coi là “có điều kiện” trong xã hội. Hơn ai hết, khi mua xe phục vụ gia đình, họ đã có ý thức bảo vệ những đứa con. Để sự bảo vệ được tốt hơn, nên chăng tập trung tuyên truyền, khuyến khích trước khi ban hành, áp dụng một quy định “cứng”.
