Liên quan vụ thảm án 4 người chết tại phường Việt Yên (Bắc Ninh), nguồn tin từ Dân trí cho biết nghi phạm Nguyễn Văn Tuyên (36 tuổi) có quan hệ tình cảm với nạn nhân là chị T.N. (31 tuổi). Do gia đình ngăn cản, chị N. quyết định chấm dứt tình cảm, dẫn đến mâu thuẫn. Sự thất vọng vì bị từ chối chuyển hóa thành căm thù, khiến Tuyên nảy sinh ý định trả thù và sát hại chị N. cùng hai con riêng trước khi tự tử vào tối 20/6.
Quy định pháp luật về trạng thái tinh thần bị kích động
Luật sư Trần Hoàng Linh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết pháp luật quy định hai tình huống: phạm tội trong trạng thái "tinh thần bị kích động mạnh" và "bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra". Căn cứ Nghị quyết số 04/HĐTP/NQ ngày 29/11/1986 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, trạng thái "tinh thần bị kích động mạnh" là tình trạng người phạm tội không hoàn toàn tự chủ, tự kiềm chế được hành vi, và sự kích động phải là tức thời, do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân gây nên.
Cá biệt, có trường hợp do hành vi trái pháp luật của nạn nhân mang tính đè nén, áp bức nặng nề, lặp đi lặp lại, kéo dài, đến thời điểm hành vi trái pháp luật lại tiếp diễn khiến người bị kích động không tự kiềm chế được. Nếu tách riêng sự kích động mới thì không coi là kích động mạnh, nhưng xét cả quá trình thì được coi là mạnh hoặc rất mạnh.
Điều kiện áp dụng tình tiết giảm nhẹ
Nghị quyết số 04/2025/NQ-HĐTP quy định trạng thái "bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra" là trường hợp người phạm tội bị kích động, chi phối bởi hành vi trái pháp luật của nạn nhân, không hoàn toàn tự chủ, tỉnh táo, tự kiềm chế. Sự kích động phải là tức thời do hành vi trái pháp luật của nạn nhân dẫn tới hành vi phạm tội.
Tình trạng này cũng áp dụng khi hành vi trái pháp luật của nạn nhân có tính đè nén, áp bức nặng nề, lặp đi lặp lại, âm ỉ, kéo dài, đến thời điểm hành vi trái pháp luật lại tiếp diễn làm người phạm tội bị kích động, không tự kiềm chế được. Nếu tách riêng thì không coi là kích động, nhưng xét cả quá trình thì được coi là kích động mạnh hoặc rất mạnh, người phạm tội có thể được giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Nghị quyết số 04 cũng quy định chỉ áp dụng tình tiết này nếu nạn nhân đã thực hiện hành vi trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người phạm tội hoặc người thân thích của họ. Nếu hành vi trái pháp luật không xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người phạm tội hoặc người thân thích thì không phải căn cứ để giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.
Luật sư phân tích vụ án Bắc Ninh
Theo luật sư Trần Hoàng Linh, pháp luật hiện chưa có quy định khác về trường hợp phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động. Nếu không thuộc một trong hai trường hợp nêu trên, người phạm tội sẽ không được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. "Pháp luật quy định chỉ xét trạng thái tinh thần bị kích động hoặc kích động mạnh trong trường hợp có hành vi vi phạm pháp luật của nạn nhân và hành vi đó xâm phạm đến quyền, lợi ích của người phạm tội hoặc người thân thích của họ. Đối với trường hợp này, nếu việc Tuyên tức giận sinh hận thù chỉ đơn thuần xuất phát từ việc bị từ chối tình cảm, không có những hành vi khác như lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hay các hành vi vi phạm pháp luật khác thì không được coi là phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động hoặc kích động mạnh", luật sư phân tích.
Luật sư cũng nhấn mạnh: "Trên thực tế, không ít vụ việc đau lòng đã xảy ra xuất phát từ mâu thuẫn tình cảm. Bị hại có thể không sai, nhưng những sự việc như trên sẽ là bài học kinh nghiệm để mỗi cá nhân có phương án giải quyết khúc mắc tình cảm một cách hài hòa, để ngọn lửa tình yêu không chuyển hóa thành thảm họa cho bản thân và gia đình."
