Dù chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng (GPMB) và chưa đền bù cho người dân, nhiều dự án khu dân cư tại xã Nga Sơn (Thanh Hóa) vẫn được thi công hạ tầng. Hệ thống đường bê tông, vỉa hè đã cơ bản hoàn thiện nhưng vướng mắc pháp lý khiến đất chưa thể đấu giá quyền sử dụng, chưa thể đưa vào sử dụng.
Người dân chưa nhận tiền bồi thường
Ông Phạm Văn Phùng (66 tuổi, thôn Thắng Thịnh) cho biết, năm 2021, thị trấn Nga Sơn (nay là xã Nga Sơn) thu hồi đất nông nghiệp của gia đình tại xứ Đồng Công Ngang để thực hiện khu dân cư Mả Bịch. Dù công trình đã thi công xong, ông không nhận được thông báo thu hồi đất cũng như tiền bồi thường. "Do không có ai đo đạc nên tôi không rõ chính xác diện tích bị thu hồi là bao nhiêu. Mong cơ quan chức năng xem xét lại, bồi thường phần đất đã thu hồi", ông Phùng nói.
Không chỉ gia đình ông Phùng, 4 hộ dân khác có đất nông nghiệp bị thu hồi cũng trong tình trạng tương tự. Các hộ đều cho rằng việc thu hồi đất không được thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục và đến nay chưa nhận được tiền bồi thường.
Chính quyền xác nhận sai phạm
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Nga Sơn, xác nhận phản ánh của các hộ dân là đúng thực tế. Xã đã tiếp nhận đơn kiến nghị của người dân liên quan đến việc thu hồi đất tại khu dân cư Mả Bịch. Theo ông Dũng, những sai phạm tại hai khu dân cư phía Đông đường Chi nhánh điện và khu dân cư Mả Bịch đã được Thanh tra tỉnh chỉ rõ trong kết luận thanh tra. "Sau khi nhận được kết luận thanh tra, UBND xã đã họp triển khai thực hiện. Tuy nhiên, nhiều nội dung vượt thẩm quyền nên địa phương phải báo cáo, xin hướng dẫn của các sở, ngành để có cơ sở khắc phục các sai phạm theo quy định", ông Dũng nói.
Hàng loạt sai phạm từ khâu chuẩn bị đầu tư
Theo Kết luận số 3338 ngày 10/7/2026 của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa, 6 dự án do UBND xã Nga Sơn làm chủ đầu tư gồm 4 dự án thuộc hạ tầng khu dân cư phía Đông đường Chi nhánh điện và 2 dự án thuộc khu dân cư Mả Bịch, tiểu khu Thắng Thịnh. Các dự án được triển khai từ giai đoạn 2020-2021 bằng nguồn thu từ đấu giá quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, dù chưa hoàn thành GPMB, chủ đầu tư vẫn lựa chọn nhà thầu và tổ chức thi công cả 6 dự án; trong đó chỉ 2 dự án được nghiệm thu, còn 5 dự án chưa được bố trí vốn, chưa giải ngân.
Thanh tra xác định, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đã xuất hiện hàng loạt sai phạm. Chủ trương đầu tư được phê duyệt khi chưa đánh giá đầy đủ về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, khả năng cân đối vốn, điều kiện GPMB và các điều kiện bảo đảm triển khai dự án. Một số dự án không có báo cáo thẩm định chủ trương đầu tư hoặc không phù hợp quy hoạch được duyệt.
Thiếu sót trong giải phóng mặt bằng
Đối với khu dân cư phía Đông đường Chi nhánh điện, UBND huyện Nga Sơn trước đây đã ban hành quyết định thu hồi hơn 8.600 m2 đất của 19 hộ dân với tổng kinh phí bồi thường hơn 1,09 tỷ đồng. Tuy nhiên, cơ quan thanh tra xác định việc thu hồi đất còn nhiều thiếu sót như không lập kế hoạch thu hồi đất, không xây dựng phương án giá đất cụ thể, thu hồi đất không phù hợp kế hoạch sử dụng đất và chưa bảo đảm trình tự, thủ tục theo quy định. Đáng chú ý, khoảng 14.978 m2 đất trong phạm vi quy hoạch vẫn chưa được thu hồi nhưng công trình đã được triển khai xây dựng.
Theo báo cáo được Thanh tra dẫn lại, khi triển khai các dự án, có khoảng 40 hộ dân bị ảnh hưởng. Thay vì thực hiện đầy đủ quy trình bồi thường của Nhà nước, nhà thầu xây lắp đã chủ động ứng trước hơn 2,838 tỷ đồng để "thỏa thuận" chi trả cho các hộ dân nhằm nhận mặt bằng thi công. Việc này không có đầy đủ hồ sơ pháp lý theo quy định. Đối với khu dân cư Mả Bịch, công tác GPMB cũng chưa được thực hiện đầy đủ nhưng hạ tầng khoảng 3.300 m2 vẫn được đầu tư xây dựng.
Kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm
Ngoài các vi phạm về đất đai, Thanh tra tỉnh còn chỉ ra nhiều sai phạm trong quản lý đầu tư. Chủ đầu tư chỉ định thầu khi chưa có kế hoạch lựa chọn nhà thầu được phê duyệt; đăng tải thông tin đấu thầu chậm; ký hợp đồng xây dựng khi chưa bảo đảm nguồn vốn và triển khai thi công trên diện tích đất chưa được Nhà nước thu hồi, chưa được chuyển mục đích sử dụng đất. Trong 6 dự án đã thi công, có 4 dự án không tổ chức nghiệm thu khối lượng xây dựng hoàn thành nên không có cơ sở đánh giá chất lượng công trình. Một số hạng mục tại khu dân cư Mả Bịch còn được xây dựng không đúng quy hoạch.
Thanh tra cũng phát hiện sai phạm trong thanh toán vốn đầu tư. Có dự án đã nghiệm thu nhưng chưa quyết toán; có khoản chi chưa hạch toán đúng quy định ngân sách và đã bị yêu cầu thu hồi, nộp lại ngân sách.
Theo Thanh tra tỉnh, các sai phạm diễn ra xuyên suốt từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, quy hoạch, giải phóng mặt bằng, đấu thầu, quản lý vốn đến quản lý đất đai và trật tự xây dựng; làm phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản và tiềm ẩn nguy cơ khiếu kiện kéo dài. Trách nhiệm thuộc Chủ tịch UBND huyện Nga Sơn qua các thời kỳ, lãnh đạo các phòng chuyên môn, UBND thị trấn Nga Sơn (nay là UBND xã Nga Sơn) với tư cách chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án cùng các tổ chức, cá nhân liên quan.
Thanh tra kiến nghị UBND xã Nga Sơn tổ chức kiểm điểm trách nhiệm các tập thể, cá nhân; rà soát, hoàn thiện toàn bộ thủ tục pháp lý, GPMB, điều chỉnh quy hoạch và kiểm định chất lượng các hạng mục đã thi công trước khi tiếp tục triển khai hoặc đưa công trình vào khai thác. Đồng thời, kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo xử lý dứt điểm các tồn tại, bố trí nguồn vốn thanh toán khối lượng đã nghiệm thu và xem xét trách nhiệm các cá nhân thuộc diện Ban Thường vụ Tỉnh ủy quản lý.
