Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện Đề án thí điểm phục hồi ba hệ thống sông trọng điểm: Nhuệ - Đáy, Bắc Hưng Hải và Ngũ Huyện Khê. Dự kiến trình Chính phủ vào tháng 6/2026, đề án nhằm giải quyết tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng kéo dài nhiều năm, biến các dòng sông thành “kênh thoát nước thải” với nước đen, bốc mùi, ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Mục tiêu và ý nghĩa của Đề án
Theo ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước, nguyên nhân gây ô nhiễm không chỉ từ nước thải mà còn do nguồn nước bổ cập suy giảm, hạ thấp lòng dẫn sông Hồng và sông Đuống; khoảng 70% nước thải sinh hoạt chưa xử lý; hạ tầng thủy lợi lạc hậu; thiếu cơ chế điều phối liên vùng. Đề án hướng tới phục hồi toàn diện nguồn nước, duy trì dòng chảy liên tục, biến các dòng sông thành không gian xanh – sạch – đẹp, có giá trị sinh thái, văn hóa và kinh tế.
Các giải pháp trụ cột
Đề án áp dụng cách tiếp cận tổng hợp trên toàn lưu vực với hai giải pháp chính: phục hồi dòng chảy và kiểm soát nguồn thải. Cụ thể, sẽ điều hòa, phân phối nước từ sông Hồng, sông Đà; nạo vét, khơi thông dòng chảy; thu gom và xử lý nước thải đô thị, làng nghề, công nghiệp. Đồng thời, triển khai các giải pháp hỗ trợ như nâng cấp hạ tầng thủy lợi, lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, tái cấu trúc không gian ven sông. Đặc biệt, đề án thí điểm cơ chế huy động nguồn lực xã hội theo hình thức PPP nhằm giảm gánh nặng ngân sách.
Thách thức và đề xuất
Ông Nguyễn Hồng Hiếu nhận định, thách thức lớn nhất là suy giảm dòng chảy nghiêm trọng, nguồn bổ sung hạn chế, áp lực từ mật độ dân cư cao và đô thị hóa nhanh, sự phối hợp giữa các địa phương chưa đồng bộ, và nhu cầu nguồn lực lớn nhưng cơ chế huy động tư nhân còn hạn chế. Để vượt qua, đề án đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm:
- Điều hòa, phân phối nước từ sông Hồng, sông Đà; nạo vét; xây dựng công trình thu gom, xử lý nước thải; kết hợp giải pháp phi công trình như quy hoạch, điều chỉnh quy trình vận hành, truyền thông.
- Huy động nguồn lực xã hội qua hợp tác công – tư (PPP) và khuyến khích doanh nghiệp tham gia.
- Ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số với hệ thống quan trắc tự động, công cụ hỗ trợ vận hành.
- Hoàn thiện thể chế, cơ chế phối hợp liên vùng, phân rõ trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương.
Điểm khác biệt của đề án là chuyển từ cách làm đơn lẻ sang tiếp cận tổng thể theo lưu vực, kết hợp đồng bộ giải pháp công trình và phi công trình, với Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, dẫn dắt. Kỳ vọng đề án sẽ tạo mô hình phục hồi nguồn nước có thể nhân rộng trên cả nước. Ông Hiếu nhấn mạnh, phục hồi dòng sông cần sự chung tay của toàn xã hội, từ chính quyền, doanh nghiệp đến người dân.
