Bộ Nội vụ đề xuất tách mức tham chiếu dùng để tính đóng, tính hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội khỏi mức lương cơ sở, nhằm khắc phục tình trạng chênh lệch lương hưu phát sinh trong thời gian qua. Nội dung này được nêu trong hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, hiện đang được lấy ý kiến trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.
Bất cập từ việc gắn mức tham chiếu với lương cơ sở
Theo Bộ Nội vụ, Nghị quyết số 27 về cải cách chính sách tiền lương đã đặt mục tiêu bãi bỏ mức lương cơ sở, nhưng đến nay nội dung này vẫn chưa được thực hiện. Trong khi đó, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã thiết kế khái niệm “mức tham chiếu” làm căn cứ tính đóng, tính hưởng một số chế độ bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, luật hiện hành vẫn quy định khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở; khi mức lương cơ sở bị bãi bỏ thì mức tham chiếu không thấp hơn mức lương cơ sở đó.
Cơ quan soạn thảo cho rằng quy định này đã bộc lộ bất cập trong thực tế. Khi Chính phủ điều chỉnh mức lương cơ sở và điều chỉnh lương hưu với mức tăng khác nhau sẽ phát sinh chênh lệch quyền lợi giữa các nhóm người nghỉ hưu. Ví dụ, tại thời điểm tháng 7/2024, mức lương cơ sở được điều chỉnh tăng 30%, trong khi lương hưu được điều chỉnh tăng 15%, dẫn tới tình trạng chênh lệch lương hưu giữa những người nghỉ hưu trước và sau thời điểm điều chỉnh.
Giải pháp: Bãi bỏ quy định gắn mức tham chiếu với lương cơ sở
Để khắc phục tình trạng này, dự thảo luật đề xuất bãi bỏ Điều 74 và khoản 13 Điều 141 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi nhằm giúp mức tham chiếu “thoát ly” khỏi mức lương cơ sở, tạo cơ sở cho việc điều hành chính sách bảo hiểm xã hội linh hoạt hơn trong thời gian tới.
Bộ Nội vụ nhận định nguyên nhân chênh lệch lương hưu xuất phát từ việc mức tham chiếu vẫn đang gắn với mức lương cơ sở trong khi lộ trình bãi bỏ lương cơ sở chưa được xác định cụ thể.
Giao Chính phủ quyết định điều chỉnh mức tham chiếu
Cùng với việc bỏ quy định gắn mức tham chiếu với lương cơ sở, dự thảo sửa đổi khoản 3 Điều 7 của Luật Bảo hiểm xã hội. Theo đó, thay vì chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết như hiện hành, dự thảo quy định Chính phủ quyết định thời điểm và mức điều chỉnh mức tham chiếu. Bộ Nội vụ cho biết việc giao thẩm quyền này nhằm tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ chủ động điều chỉnh mức tham chiếu phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội cũng như quá trình điều chỉnh lương hưu.
Cơ quan soạn thảo cho rằng sau khi bãi bỏ các quy định liên quan đến lương cơ sở, Chính phủ sẽ phải ban hành quy định về điều chỉnh mức tham chiếu định kỳ cùng với thời điểm điều chỉnh lương hưu. Mức tham chiếu hiện là căn cứ để xác định mức đóng và mức hưởng của một số chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.
Các nội dung sửa đổi khác
Ngoài nội dung về mức tham chiếu, dự thảo còn đề xuất sửa đổi cách tính thời gian đóng bảo hiểm xã hội có tháng lẻ, bổ sung chính sách hỗ trợ đối với một số nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc tự đóng và điều chỉnh một số quy định để phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, chính quyền địa phương hai cấp.
