Xuất khẩu sầu riêng giảm mạnh vì siết chặt kiểm tra từ Trung Quốc
Ngành sầu riêng, được mệnh danh là trái cây vua với kim ngạch xuất khẩu 3,3 tỉ USD năm 2024, đang đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng. Trong những tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng giảm tới 60% so với cùng kỳ. Nguyên nhân chính là Trung Quốc – thị trường nhập khẩu hơn 90% sầu riêng Việt Nam – siết chặt kiểm tra an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tăng cường xét nghiệm dư lượng kim loại nặng.
Năng lực kiểm nghiệm yếu kém làm trầm trọng thêm tình hình
Trong khi đó, năng lực kiểm nghiệm trong nước còn thiếu và yếu, dẫn đến thời gian chờ kết quả kéo dài. Sầu riêng chín quá hạn bảo quản, buộc phải tiêu thụ nội địa với giá thấp. Đến tháng 3 và tháng 4 vừa qua, tình trạng này tái diễn trầm trọng hơn khi một số phòng kiểm nghiệm đóng cửa đột xuất, khiến trái cây vua lao đao rớt giá kéo dài đến nay.
Bản chất vấn đề nằm ở khâu kiểm soát an toàn thực phẩm
Tuy nhiên, theo phân tích, việc thiếu và bố trí phòng kiểm nghiệm chưa hợp lý chỉ là một phần nguyên nhân. Bản chất sâu xa là khâu kiểm soát an toàn thực phẩm, đặc biệt là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng, còn yếu kém. Nhiều lô hàng sầu riêng bị phát hiện vi phạm trong những năm qua, ảnh hưởng đến uy tín ngành hàng và khiến nhà nhập khẩu siết chặt quy định đầu vào.
Giải pháp: Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản
Trước thực trạng này, sầu riêng được chọn là mặt hàng thí điểm triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam. Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định đây là bước đi quan trọng, tạo tiền đề hình thành chuỗi dữ liệu minh bạch từ vườn trồng đến xuất khẩu, giúp giảm rủi ro vi phạm quy định thị trường và nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
Thách thức từ canh tác nhỏ lẻ và ý thức tuân thủ
Tuy nhiên, do đặc thù canh tác nhỏ lẻ, manh mún, quy định cấp mã vùng trồng còn bất cập, cùng với việc một bộ phận người trồng, thương lái, doanh nghiệp chưa nghiêm túc tuân thủ quy định an toàn vệ sinh thực phẩm, nên ngành hàng tỉ USD này vẫn thường xuyên đối mặt với giảm giá, ứ hàng. Sầu riêng chiếm gần nửa kim ngạch xuất khẩu rau quả, tiềm năng tăng trưởng còn lớn, nhưng cần chuẩn hóa toàn bộ chuỗi giá trị thay vì giải quyết tình huống nhất thời.
