Phường Bồng Sơn, tỉnh Gia Lai, được thành lập trên cơ sở hợp nhất toàn bộ không gian tự nhiên và dân số của hai phường Bồng Sơn và Hoài Đức (tỉnh Bình Định cũ), có diện tích tự nhiên hơn 81 km² và quy mô dân số hơn 41.000 người. Sau một năm sáp nhập, cấp ủy, chính quyền địa phương đã nỗ lực duy trì bộ máy vận hành thông suốt, đẩy mạnh chuyển đổi số và áp dụng nguyên tắc quản trị “6 rõ”. Tuy nhiên, việc mở rộng quy mô diện tích và dân số gấp đôi so với trước đây đã kéo theo khối lượng công việc quản lý nhà nước gia tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực phức tạp như quản lý đất đai, trật tự xây dựng, tài nguyên môi trường và giải quyết đơn thư khiếu nại.
Khó khăn trong chuyển đổi số
Ông T.Đ.M, khu phố 8 (trước đây thuộc phường Hoài Đức) cho biết: Tháng 4 vừa qua, ông làm thủ tục chuyển nhượng một phần diện tích đất thừa kế cho con trai. Chủ động làm theo hướng dẫn “nộp hồ sơ trực tuyến để giảm thời gian đi lại”, con gái ông đã hỗ trợ ông thực hiện trên Cổng dịch vụ công. Tuy nhiên, rắc rối xuất hiện ngay từ bước xác thực tài khoản VNeID. Do dữ liệu đất đai ghi địa chỉ mảnh đất thuộc “phường Hoài Đức cũ”, trong khi hệ thống đăng ký quản lý cư trú trên VNeID đã tự động cập nhật thành “phường Bồng Sơn mới”, nên hệ thống Cổng dịch vụ công liên tục báo lỗi “Thông tin chủ sử dụng đất không trùng khớp với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư”.
Chưa dừng lại ở đó, khi hai cha con trích xuất tệp quét bản vẽ trích đo địa chính cùng các giấy tờ nhân thân (tổng dung lượng khoảng 15MB) để đính kèm lên hệ thống, màn hình liên tục quay tròn rồi báo “Quá thời gian phản hồi từ máy chủ”, do đường truyền hạ tầng mạng dùng chung bị nghẽn. Sau hơn ba ngày tự thao tác tại nhà không thành công, ông M. buộc phải lên Bộ phận Một cửa của phường Bồng Sơn để nhờ hỗ trợ.
Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công của phường, cán bộ vừa trực tiếp “làm thay” cho người dân, vừa tận tình giải thích những vướng mắc liên quan. Song, ngay cả khi cán bộ thao tác, việc liên thông dữ liệu giữa ngành Tài nguyên và Môi trường với cơ quan Thuế để xuất thông báo nghĩa vụ tài chính điện tử cũng bị treo gần hai giờ. Nguyên nhân là do phần mềm chuyên ngành bị quá tải. Một thủ tục vốn được thiết kế để người dân “ngồi tại nhà nộp trong 15 phút”, cuối cùng phải mất gần một tuần với nhiều lượt đi lại trực tiếp mới hoàn tất khâu nộp hồ sơ.
Bất cập từ khoảng cách địa lý và hạ tầng
Khoảng cách địa lý rộng lớn sau sáp nhập tạo ra những bất cập nhất định cho người dân ở các khu phố giáp ranh, xa trung tâm. Một số hộ dân phản ánh: Dù các thủ tục hành chính thông thường đã được số hóa, nhưng đối với các vụ việc cần sự có mặt trực tiếp của cán bộ địa chính hay trật tự đô thị để kiểm tra thực địa, thời gian chờ đợi vẫn bị kéo dài. Nguyên nhân không phải do cán bộ đùn đẩy, mà bởi địa bàn quá rộng, trong khi lực lượng lại quá mỏng. Đặc biệt, các thủ tục liên quan đến đất đai, thừa kế hay xác nhận tình trạng hôn nhân là những giao dịch có tần suất cao sau khi sáp nhập địa giới hành chính.
Bên cạnh đó, việc nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia đôi lúc bị nghẽn lệnh vào các giờ cao điểm trong ngày. Như trường hợp của chị Nguyễn Thị Lan, khu phố 6, sau khi hệ thống liên tục báo lỗi, và ứng dụng bị thoát ra ngoài, chị vẫn phải mang hồ sơ giấy lên Trung tâm hành chính công để nhờ cán bộ hỗ trợ. Không chỉ vậy, bất cập còn nằm ở khâu đồng bộ dữ liệu dân cư và liên thông giữa các hệ thống chuyên ngành, và cả do hạ tầng mạng quá tải dẫn đến quy trình tra cứu, nộp thuế điện tử hay nhận kết quả trực tuyến bị gián đoạn.
Áp lực lên đội ngũ cán bộ
Những trường hợp trên cho thấy, áp lực địa bàn rộng lớn kết hợp với “điểm nghẽn” hạ tầng số đang đặt lên vai lực lượng công chức cơ sở một khối lượng công việc khổng lồ. Với 62 biên chế hiện có trên tổng số 74 chỉ tiêu được giao (khuyết 12 vị trí), đội ngũ cán bộ phường Bồng Sơn vừa phải đóng vai trò là “kỹ thuật viên” hướng dẫn người dân thao tác trên môi trường số, vừa phải xử lý khối lượng hồ sơ giấy phát sinh do hệ thống bị nghẽn. Khi cán bộ phải “chạy đua” với việc giải tỏa hồ sơ tồn đọng, khoảng thời gian dành cho việc bám nắm địa bàn, kiểm tra thực địa và xử lý dứt điểm các vướng mắc phát sinh từ khu dân cư tự nhiên bị thu hẹp đáng kể.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Bồng Sơn Nguyễn Trung Đạt đề xuất: Các cơ quan chức năng nên căn cứ vào các tiêu chí cụ thể về diện tích, dân số, đặc thù địa bàn để xây dựng cơ chế bổ sung ngân sách đầu tư hạ tầng, đồng thời tăng cường đào tạo kỹ năng quản trị địa bàn cho đội ngũ cán bộ cơ sở. Điều này giúp nâng cao năng lực điều hành, quản lý; đồng thời tạo điều kiện để chính quyền địa phương hoạt động linh hoạt, hiệu quả hơn, nhất là trên môi trường số, từ đó đáp ứng tốt nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội và nguyện vọng của người dân sau sáp nhập.
Nút thắt lớn nhất hiện nay trong vận hành chính quyền hai cấp có lẽ là sự “lệch pha” giữa thẩm quyền được giao và điều kiện bảo đảm thực hiện. Trong mô hình mới, quyền hạn cấp xã, phường được mở rộng, nhưng quy định hướng dẫn chuyên ngành từ các cơ quan cấp trên có thời điểm chưa kịp thời; nguồn ngân sách phân bổ cho địa phương chưa đáp ứng kịp nhu cầu đầu tư nâng cấp hạ tầng kỹ thuật sau sáp nhập. Theo ghi nhận, việc thiếu đồng bộ giữa các hệ thống dữ liệu và hạ tầng mạng yếu kém đang là rào cản lớn cho chuyển đổi số tại cơ sở.
