Bộ Tài chính đang gấp rút hoàn thiện dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) để trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026. Đây là lần đầu tiên đạo luật được sửa đổi toàn diện kể từ khi ban hành năm 2008, nhằm thích ứng với những thay đổi của hệ thống pháp luật và thực tiễn, đặc biệt là yêu cầu bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư trong bối cảnh mới.
Hoàn thiện cơ sở pháp lý trong bối cảnh mới
Chiều 4/8, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, địa phương, cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và nhiều doanh nghiệp nhằm tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án luật trước khi trình cấp có thẩm quyền.
Phát biểu tại hội nghị, Cục trưởng Cục Quản lý công sản Nguyễn Tân Thịnh cho biết Bộ Tài chính đã hoàn thiện Tờ trình Chính phủ và đang thực hiện các quy trình để Chính phủ xem xét, thông qua hồ sơ dự án luật trước khi trình Quốc hội theo chương trình xây dựng luật, dự kiến được xem xét tại Kỳ họp tháng 10/2026. Để bảo đảm tiến độ, Bộ Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan, đồng thời lấy ý kiến rộng rãi của các bộ, ngành, địa phương và đăng tải toàn bộ hồ sơ dự án luật trên các cổng thông tin theo quy định.
Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản được Quốc hội ban hành năm 2008 và đây là lần đầu tiên được nghiên cứu sửa đổi toàn diện. Qua gần 20 năm thi hành, chưa có trường hợp nào thực hiện trưng mua tài sản; đối với trưng dụng tài sản, việc áp dụng chủ yếu phát sinh trong giai đoạn phòng, chống đại dịch Covid-19 với 124 quyết định trưng dụng nhà, công trình và tài sản gắn liền với đất để phục vụ điều trị và cách ly.
Vì sao cần sửa đổi luật?
Theo Cục trưởng Cục Quản lý công sản, mặc dù thực tiễn áp dụng không nhiều nhưng Hiến pháp và nhiều đạo luật liên quan đã được sửa đổi, bổ sung, quy định rõ hơn về các trường hợp trưng mua, trưng dụng; đồng thời nhiều quy định về loại tài sản, phạm vi áp dụng và thẩm quyền cũng đã thay đổi. Cùng với đó, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu rà soát, hoàn thiện các quy định hiện hành.
"Chính vì vậy, việc sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu thực tiễn", ông Nguyễn Tân Thịnh nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Tân Thịnh cho biết dự thảo luật tiếp tục kế thừa tinh thần của Luật năm 2008 với hai mục tiêu xuyên suốt. Thứ nhất, tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước huy động nguồn lực về tài sản khi xảy ra các tình huống đặc biệt cấp bách theo quy định của pháp luật. "Đây là những tình huống vô cùng cấp bách. Chỉ khi các biện pháp huy động khác không thực hiện được thì Nhà nước mới áp dụng biện pháp trưng mua, trưng dụng tài sản", ông Nguyễn Tân Thịnh khẳng định.
Mục tiêu còn lại là bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân đối với tài sản, đặc biệt là tài sản của các nhà đầu tư, góp phần duy trì môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định và tạo điều kiện cho phát triển kinh tế nhanh, bền vững. Theo ông Nguyễn Tân Thịnh, đây là hai yêu cầu cần được cân bằng trong toàn bộ quá trình xây dựng dự thảo luật.
5 nhóm chính sách lớn được đề xuất
Đại diện Ban soạn thảo, bà Lê Ngọc Lan, Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý công sản cho biết, dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở tổng kết việc thi hành Luật năm 2008 và ý kiến của các bộ, ngành, địa phương. Bộ Tài chính đề xuất 5 nhóm chính sách lớn gồm hoàn thiện quy định về các trường hợp trưng mua, trưng dụng; loại tài sản; thẩm quyền, thủ tục; cơ chế xác định giá, bồi thường; đồng thời bổ sung quy định về báo cáo, công khai, giám sát, trách nhiệm giải trình và miễn trừ trách nhiệm khi thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản.
Cần bảo đảm tính khả thi của dự thảo luật
Tại hội nghị, các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn và doanh nghiệp cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. Đồng thời, đại diện các đơn vị cũng đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến tác động kinh tế đối với doanh nghiệp; vấn đề lao động và chi phí; cơ chế sử dụng miễn phí tài sản hạ tầng; định giá tài sản; phạm vi đối tượng tài sản; thời gian bàn giao; quản lý, vận hành tài sản sau trưng dụng; nguồn lực tài chính và đánh giá tác động của chính sách…
Đại diện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, ông Cầm Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty cho rằng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia là một hệ thống đồng bộ, gồm đường sắt, đầu máy, toa xe, cầu, đường ray, tín hiệu và nhiều thiết bị chuyên ngành. Vì vậy, Ban soạn thảo cần làm rõ phạm vi áp dụng đối với lĩnh vực đường sắt và nghiên cứu bổ sung quy định riêng đối với loại tài sản đặc thù này.
Theo ông Cầm Anh Tuấn, dự thảo cũng cần làm rõ mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với Luật Đường sắt để tránh việc một đối tượng chịu sự điều chỉnh của hai cơ chế khác nhau. Đồng thời, cần nghiên cứu quy định riêng về thời hạn trưng dụng bởi nếu hệ thống đường sắt bị gián đoạn từ 30 đến 45 ngày sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động vận tải. Ông cũng đề nghị bổ sung quy định về quy trình kiểm tra kỹ thuật, nghiệm thu sau khi hoàn trả tài sản và nghiên cứu cơ chế định giá riêng đối với tài sản chuyên dùng của ngành đường sắt do rất khó xác định theo giá thị trường.
Với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam cũng có các đặc thù như: các tuyến viễn thông trải dài hàng chục km, có tính chất liên kết phức tạp; do vậy nếu trưng dụng một phần nhỏ, có thể ảnh hưởng toàn bộ hệ thống. Đại diện Tập đoàn kiến nghị cần xem xét đặc thù của tài sản viễn thông trong dự thảo Luật.
Góp ý từ địa phương và doanh nghiệp
Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu quy định về trưng dụng tài sản trong các tình huống đặc biệt khẩn cấp. Theo ông, trong các trường hợp thiên tai, khủng bố hoặc sự cố nghiêm trọng cần cứu người ngay lập tức thì không nên cứng nhắc áp dụng điều kiện tài sản không có trong dự trữ quốc gia hoặc việc xuất cấp không kịp thời, mà cần có cơ chế xử lý linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Ông cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế ủy quyền trong trường hợp người có thẩm quyền quyết định trưng dụng đang thực hiện nhiệm vụ khác, nhằm bảo đảm việc ra quyết định được kịp thời trong các tình huống khẩn cấp. Đồng thời, dự thảo cần làm rõ cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu kinh doanh khi trưng dụng các thiết bị điện tử; đồng thời có cơ chế kiểm soát phù hợp để tránh việc lợi dụng quy định miễn trừ trách nhiệm, bảo đảm người có thẩm quyền yên tâm thực hiện nhiệm vụ nhưng không để xảy ra lạm quyền.
Kết luận hội nghị, đại diện Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp, nghiên cứu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.
