Chiều 28/7, tại Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã trình bày Tờ trình tóm tắt định hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Chính phủ đề xuất 7 nhóm chính sách trọng tâm, trong đó giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch, nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.
7 nhóm chính sách trọng tâm
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, 7 nhóm chính sách bao gồm: đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tích hợp, số hóa; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch; quy định rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất. Ngoài ra, ưu tiên quỹ đất cho kết cấu hạ tầng, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế và các động lực tăng trưởng mới.
Về cơ chế thu hồi đất, Chính phủ định hướng hoàn thiện theo hướng hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư; rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng. Đặc biệt, chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân", bảo đảm người có đất bị thu hồi có chỗ ở và điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Đổi mới tài chính đất đai và giá đất
Một trong những điểm nhấn là chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển về đất đai. Giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch; điều tiết địa tô chênh lệch, giá trị tăng thêm từ đất, phòng chống đầu cơ, thao túng giá. Chính phủ cũng khuyến khích sử dụng đất đa mục đích, khai thác không gian đa chiều, không gian trên cao và lấn biển, thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai.
Đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia; xử lý tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận; đơn giản hóa thủ tục hành chính phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Quan điểm thẩm tra: Tách bạch xác định giá đất với bồi thường
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nêu quan điểm thẩm tra, đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết Trung ương. Ông nhấn mạnh: "Tiếp tục nghiên cứu xây dựng cơ chế xác định giá đất cho sản xuất, kinh doanh bảo đảm hợp lý. Tách bạch xác định giá đất (công cụ kinh tế để quản lý và điều tiết nguồn lực đất đai) với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (chính sách bảo đảm an sinh và quyền lợi của người dân khi thu hồi đất)".
Thường trực Ủy ban cho rằng việc ban hành hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường cùng với bảng giá đất, bỏ quy định về giá đất cụ thể sẽ tạo sự thuận lợi, chủ động cho cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, thách thức lớn là các địa phương tự ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh; cần xây dựng phương pháp định giá có tính khoa học để bảo đảm tính khả thi.
Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cũng đề nghị chỉ quy định tại Luật những nội dung mang tính nguyên tắc về giá đất, giao Chính phủ quy định chi tiết để linh hoạt phù hợp với thực tiễn.
Thu hồi đất vì lợi ích quốc gia: Cần làm rõ tiêu chí
Về thu hồi đất phát triển kinh tế-xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ sự cần thiết, căn cứ đề xuất các trường hợp thu hồi đất đối với dự án đầu tư kinh doanh mới. Cần quy định rõ tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi trong trường hợp thật cần thiết.
Đặc biệt, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành bố trí tái định cư, bởi chính sách này tác động lớn đến quyền lợi của người dân. Cần bổ sung yêu cầu như phê duyệt phương án sơ bộ, có phương án tạm cư và cam kết về mức bồi thường trước khi thu hồi.
Hiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đã được gửi lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, và đang lấy ý kiến phản biện của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đăng trên Cổng pháp luật quốc gia và của Bộ Nông nghiệp và Môi trường để lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động.
