Chiều 17/6, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Tư pháp tổ chức phiên họp thẩm tra sơ bộ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng Hình sự. Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga chủ trì phiên họp, với sự tham gia của đại diện Bộ Công an, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, Tòa án Nhân dân Tối cao và các cơ quan liên quan.
Dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở tổng kết 8 năm thi hành Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, nhằm khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn, đồng thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp. Theo đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung 91 điều, bãi bỏ 4 điều, tập trung vào các nhóm vấn đề lớn: bảo đảm quyền con người, quyền công dân; nâng cao chất lượng tranh tụng; hoàn thiện các quy định về giám định tư pháp, định giá tài sản; và tăng cường trách nhiệm của người tiến hành tố tụng.
Bảo đảm quyền con người và quyền công dân
Dự thảo bổ sung quy định cụ thể về quyền im lặng của người bị buộc tội, quyền có người bào chữa ngay từ khi bị tạm giữ, và quyền được thông báo về tội danh ngay từ giai đoạn khởi tố. Đặc biệt, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của cơ quan điều tra trong việc giải thích quyền và nghĩa vụ cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo bằng văn bản. Theo bà Lê Thị Nga, việc này nhằm bảo đảm tính minh bạch và tránh vi phạm quyền con người trong giai đoạn điều tra.
Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo bổ sung quy định về ghi âm, ghi hình có âm thanh trong hoạt động hỏi cung bị can, lấy lời khai người bị tạm giữ, người làm chứng. Quy định này áp dụng bắt buộc đối với các vụ án nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, nhằm hạn chế tình trạng bức cung, nhục hình. Đại diện Bộ Công an cho biết, việc ghi âm, ghi hình sẽ tạo điều kiện để kiểm tra tính hợp pháp của lời khai, đồng thời bảo vệ cả điều tra viên và người bị hỏi cung.
Nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa
Dự thảo sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao vai trò của tranh tụng, coi đây là khâu trọng tâm của hoạt động xét xử. Cụ thể, dự thảo quy định rõ trách nhiệm của kiểm sát viên trong việc công bố cáo trạng, xét hỏi, tranh luận; đồng thời mở rộng quyền của luật sư trong việc đưa ra chứng cứ, yêu cầu triệu tập người làm chứng, giám định viên. Tòa án phải tạo điều kiện cho các bên tranh tụng dân chủ, bình đẳng; việc nghị án phải căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa.
Liên quan đến thủ tục rút ngắn thời gian xét xử, dự thảo bổ sung quy định về xét xử trực tuyến, áp dụng đối với các vụ án ít nghiêm trọng, người tham gia tố tụng ở xa hoặc trong tình huống đặc biệt. Đại diện Tòa án Nhân dân Tối cao nhấn mạnh, xét xử trực tuyến không làm giảm chất lượng xét xử, mà giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, giảm tải cho các cơ quan tố tụng. Tuy nhiên, quy định này cần được thử nghiệm và đánh giá kỹ lưỡng trước khi áp dụng rộng rãi.
Hoàn thiện quy định về giám định tư pháp và định giá tài sản
Dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định về giám định tư pháp theo hướng tăng cường tính độc lập, khách quan của giám định viên. Theo đó, giám định viên có quyền từ chối giám định nếu xét thấy kết luận giám định không có cơ sở khoa học; đồng thời phải chịu trách nhiệm về kết luận của mình. Dự thảo cũng bổ sung quy định về giám định lại, giám định bổ sung khi có căn cứ cho rằng kết luận giám định lần đầu không chính xác hoặc không đầy đủ.
Về định giá tài sản, dự thảo quy định rõ thẩm quyền, trình tự, thủ tục định giá trong tố tụng hình sự, nhằm khắc phục tình trạng định giá chậm, thiếu chính xác, ảnh hưởng đến việc xác định tội danh và mức hình phạt. Đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao cho rằng, việc hoàn thiện quy định về giám định và định giá sẽ góp phần bảo đảm xử lý tội phạm công bằng, đúng người, đúng tội.
Tăng cường trách nhiệm của người tiến hành tố tụng
Dự thảo bổ sung quy định về xử lý trách nhiệm đối với điều tra viên, kiểm sát viên, thẩm phán nếu có hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình tố tụng, như bức cung, nhục hình, làm sai lệch hồ sơ vụ án. Cụ thể, dự thảo quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm và chế tài xử lý, bao gồm cả trách nhiệm hình sự và kỷ luật. Bà Lê Thị Nga khẳng định, việc này nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp của những người thực thi công lý, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng Hình sự sẽ được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp thứ 8 (tháng 10/2024) và dự kiến thông qua tại kỳ họp thứ 9 (tháng 5/2025). Theo đánh giá của Ủy ban Tư pháp, đây là dự án luật quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, cũng như hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
