Bắt đầu từ ngày 1/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) 2024 chính thức có hiệu lực, mang đến nhiều thay đổi quan trọng cho người lao động khi nghỉ không lương dài ngày. Theo quy định mới, nếu người lao động nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong một tháng, quyền lợi BHXH và bảo hiểm y tế (BHYT) sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.
Không phải đóng BHXH khi nghỉ không lương 14 ngày trở lên
Theo khoản 5 Điều 33 Luật BHXH 2024, người lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng sẽ không phải đóng BHXH trong tháng đó. Đồng thời, người sử dụng lao động cũng không có nghĩa vụ đóng BHXH cho người lao động trong khoảng thời gian này, trừ một số trường hợp ngoại lệ.
Cụ thể, nếu người lao động nghỉ hưởng chế độ ốm đau từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng đầu tiên đi làm hoặc tháng đầu tiên quay trở lại làm việc, họ vẫn phải đóng BHXH theo quy định. Đối với thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng, thời gian này vẫn được tính là thời gian tham gia BHXH, mặc dù cả người lao động và doanh nghiệp không phải đóng tiền.
Thẻ BHYT bị tạm dừng khi không đóng BHXH
Khi đơn vị báo giảm không đóng BHXH cho người lao động nghỉ không lương từ 14 ngày trở lên, quyền lợi BHYT cũng bị ảnh hưởng trực tiếp. Việc đóng BHYT thường đi kèm với đóng BHXH theo cơ cấu tiền lương, do đó khi không đóng BHXH, thẻ BHYT cũng bị tạm dừng giá trị sử dụng trong tháng đó. Điều này có nghĩa là người lao động sẽ không được hưởng quyền lợi khám chữa bệnh bằng BHYT trong thời gian nghỉ không lương.
Thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH – “cửa mở” cho người lao động
Nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động, Luật BHXH 2024 đã mở ra một cơ chế linh hoạt hơn. Theo khoản 5 Điều 33, người sử dụng lao động và người lao động có thể thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH trong thời gian nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên. Nếu hai bên thống nhất, mức đóng sẽ được xác định trên cơ sở mức đóng của tháng gần nhất trước thời điểm nghỉ việc không hưởng lương.
Vì việc đóng BHYT thường đi kèm với đóng BHXH bắt buộc, nên khi hai bên thỏa thuận đóng BHXH, trách nhiệm đóng BHYT cũng sẽ được thực hiện tương ứng để duy trì giá trị thẻ BHYT. Đây là giải pháp giúp người lao động không bị gián đoạn quá trình tham gia BHXH và yên tâm trong khám chữa bệnh khi thời gian nghỉ kéo dài.
Tham gia BHXH tự nguyện – lựa chọn thay thế
Trong trường hợp doanh nghiệp không đồng ý tiếp tục đóng BHXH theo cơ chế thỏa thuận, người lao động vẫn có một lựa chọn khác là tham gia BHXH tự nguyện. Theo điểm b khoản 4 Điều 2 Luật BHXH 2024, người đang tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc thuộc đối tượng được tham gia BHXH tự nguyện, trừ trường hợp các bên đã có thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH bắt buộc.
Đối với BHYT, người lao động trong thời gian nghỉ không hưởng lương được phân loại vào nhóm “Tự đóng bảo hiểm y tế”. Điều này có nghĩa là nếu không có thỏa thuận khác, người lao động có thể tự chi trả để duy trì thẻ BHYT nếu muốn tiếp tục sử dụng để khám chữa bệnh trong thời gian này.
Có thể thấy, nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn tác động trực tiếp đến quá trình tham gia BHXH và quyền lợi BHYT của người lao động. Việc nắm rõ các quy định mới của Luật BHXH 2024 sẽ giúp người lao động chủ động lựa chọn phương án phù hợp để duy trì quyền lợi an sinh của mình trong cả ngắn hạn và dài hạn.
