Cảng cá sông Trà Bồng ở Quảng Ngãi đã được công bố mở cảng loại 3 và đưa vào khai thác, nhưng chưa đáp ứng đủ điều kiện để trở thành 'cảng cá chỉ định'. Thực tế này buộc hàng chục ngư dân phải đưa tàu có chiều dài trên 15 mét đến các cảng ngoài tỉnh để hoàn tất thủ tục xuất, nhập cảng.
Hàng trăm tàu cá vùng khơi gặp khó
Xã Vạn Tường và xã Bình Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) là hai địa phương có đội tàu khai thác thủy sản lớn với gần 1.200 tàu cá, trong đó hơn 300 tàu có chiều dài từ 15 đến 26 mét hoạt động khai thác vùng khơi. Theo Luật Thủy sản, tàu cá từ 15 mét trở lên khi khai thác xa bờ phải cập 'cảng cá chỉ định' để thực hiện các thủ tục xác nhận nguồn gốc thủy sản, nộp nhật ký khai thác và hoàn tất thủ tục xuất, nhập cảng.
Nhiều năm qua, khu vực này chưa có 'cảng cá chỉ định', nên ngư dân buộc phải đưa tàu đến cảng cá Lý Sơn (đặc khu Lý Sơn) hoặc ra cảng cá Kỳ Hà (thành phố Đà Nẵng, trước đây thuộc tỉnh Quảng Nam, giáp ranh Quảng Ngãi) để làm thủ tục. Việc di chuyển quãng đường dài không chỉ làm tăng chi phí nhiên liệu mà còn kéo dài thời gian trước và sau mỗi chuyến biển, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khai thác.
Chi phí và thời gian tăng gấp bội
Ông Bùi Đức Quang, 51 tuổi, chủ tàu cá QNg-95209TS (ở xã Bình Sơn), chia sẻ mỗi lần đưa tàu ra cảng Kỳ Hà làm thủ tục phải mất khoảng 4 giờ di chuyển, tiêu tốn khoảng 40 lít dầu. Nếu đến cảng cá Lý Sơn thì mất khoảng 6 giờ và tiêu hao khoảng 60 lít dầu. Ông Quang nói: 'Đó mới chỉ là hành trình đi làm thủ tục, chưa tính quãng đường quay trở lại để ra ngư trường khai thác. Nếu địa phương có cảng cá chỉ định thì bà con sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả chuyến biển. Ngư dân ở đây rất mong muốn được làm thủ tục xuất bến tại cảng cá sông Trà Bồng để thuận tiện và đỡ tốn chi phí đi lại'.
Kỳ vọng rồi lại phải chờ
Trước nhu cầu thực tế, tháng 9.2024, UBND tỉnh Quảng Ngãi giao Sở NN-PTNT (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) tiếp nhận, quản lý và khai thác cảng cá sông Trà Bồng từ Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất để đầu tư, hoàn thiện theo tiêu chuẩn cảng cá loại 3. Cuối năm 2025, cảng được công bố mở cảng loại 3. Đến ngày 15.6.2026, cảng bắt đầu tiếp nhận tàu cá làm thủ tục xuất bến. Hàng chục tàu khai thác vùng khơi của ngư dân xã Bình Sơn và xã Vạn Tường đã đến thực hiện thủ tục với kỳ vọng không còn phải đưa tàu đến các cảng ngoài tỉnh.
Tuy nhiên, chưa đầy 10 ngày sau, ngày 24.6, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi quyết định tạm dừng việc xác nhận xuất bến đối với tàu khai thác vùng khơi tại cảng cá sông Trà Bồng. Nguyên do, cảng này chưa được công bố là 'cảng cá chỉ định' cho tàu cá từ 15 mét trở lên.
Ngư dân thiệt thòi quyền lợi
Việc tạm dừng khiến nhiều chủ tàu đã làm thủ tục xuất bến tại cảng lâm vào tình huống khó khăn khi trở về bờ. Bà Nguyễn Thị Bằng, 52 tuổi, chủ tàu cá QNg-90295TS (ở xã Bình Sơn), cho biết tàu của gia đình làm thủ tục xuất bến tại cảng cá sông Trà Bồng ngày 22.6, nhưng khi hoàn thiện hồ sơ đề nghị hưởng chính sách hỗ trợ khai thác thủy sản sau chuyến biển thì không được chấp thuận vì cảng chưa phải là 'cảng cá chỉ định' đối với tàu khai thác vùng khơi. Bà Bằng kiến nghị: 'Điều này khiến ngư dân chúng tôi bị thiệt thòi về quyền lợi. Hiện có khoảng 40 tàu cá của bà con ở xã Bình Sơn và xã Vạn Tường rơi vào trường hợp tương tự. Chúng tôi mong cơ quan chức năng sớm có hướng giải quyết để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho ngư dân'.
Mới mở cảng loại 3, chưa đủ điều kiện công bố cảng cá chỉ định
Ông Nguyễn Thanh Hiền, Phó giám đốc Ban Quản lý các cảng cá tỉnh Quảng Ngãi, lý giải sau khi được công bố mở cảng cá loại 3, cảng cá sông Trà Bồng đã thực hiện việc xác nhận tàu cá dưới 15 mét ra vào cảng theo quy định. Tuy nhiên, trong khoảng thời gian từ 15.6 đến 24.6, Tổ quản lý cảng cá sông Trà Bồng và Tổ kiểm soát nghề cá sông Trà Bồng lại làm thủ tục xuất bến cho một số tàu cá có chiều dài trên 15 mét. Qua kiểm tra, Sở Nông nghiệp và Môi trường xác định cảng cá sông Trà Bồng chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí để được công bố là 'cảng cá chỉ định' đối với tàu cá từ 15 mét trở lên. Vì vậy, việc xác nhận xuất, nhập cảng đối với tàu khai thác vùng khơi được tạm dừng để tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và các điều kiện theo quy định.
Ông Nguyễn Đình Trung, Giám đốc Ban Quản lý các cảng cá tỉnh Quảng Ngãi, cho biết việc rà soát nhằm bảo đảm cảng hoạt động đúng quy định, an toàn và ổn định lâu dài. Ông Trung nói: 'Trong thời gian tới, Ban sẽ tiếp tục tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường trình cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí hoàn thiện hạ tầng cảng cá loại 3, tạo thuận lợi cho ngư dân, đồng thời bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý khi cảng chính thức phục vụ tàu khai thác vùng khơi'.
Ngày 17.7, ông Võ Văn Hải, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản - Biển đảo tỉnh Quảng Ngãi, cho biết việc xác nhận cho tàu cá xuất bến trước khi cảng được công bố 'cảng cá chỉ định' là chưa bảo đảm đúng quy định. Việc sớm hoàn thiện các tiêu chí để cảng cá sông Trà Bồng được công nhận là 'cảng cá chỉ định' được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những vướng mắc hiện nay, giúp hàng trăm tàu khai thác vùng khơi của Quảng Ngãi giảm chi phí, rút ngắn thời gian làm thủ tục, bảo đảm đầy đủ quyền lợi của ngư dân theo quy định.
Điểm a khoản 4 điều 61 Nghị định 26/2019/NĐ-CP của Chính phủ (sửa đổi bởi khoản 32 điều 1 Nghị định 37/2024/NĐ-CP) quy định 'cảng cá chỉ định' cho tàu cá hoạt động từ vùng khơi trở ra cập cảng khi đáp ứng các yêu cầu: được công bố mở cảng; có độ sâu luồng vào cảng và vùng nước trước cầu cảng bảo đảm cho tàu cá hoạt động ở vùng khơi trở ra cập cảng; có nguồn lực thực hiện kiểm soát tàu cá cập cảng, rời cảng, giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng, tàu cá khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định.
