Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội đã nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Dự thảo luật hóa nhiều quy định mới về quản lý kiến trúc, hành nghề kiến trúc, theo hướng phân cấp mạnh cho địa phương, cắt giảm thủ tục hành chính.
Nội dung chính của dự thảo Luật
Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự thảo đã cụ thể hóa, luật hóa các quy định về thẩm quyền quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc, phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu phân cấp phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Về quản lý kiến trúc, dự thảo làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; khuyến khích phát triển kiến trúc mang bản sắc, phù hợp điều kiện tự nhiên, lịch sử, xã hội của từng địa phương để xây dựng các yếu tố nhận diện, đánh giá và bảo vệ công trình kiến trúc có giá trị như một loại hình văn hóa đặc thù.
Bổ sung quy định về thi tuyển kiến trúc
Dự thảo bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và tuyển chọn ý tưởng, phương án kiến trúc. Theo đó, các công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách, công trình thuộc dự án đầu tư theo thủ tục đầu tư đặc biệt, công trình thuộc dự án không sử dụng vốn đầu tư công thì không bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc. Trường hợp cần thiết phải thi tuyển, người có thẩm quyền quyết định trên cơ sở bảo đảm tiến độ thực hiện của dự án, phù hợp với thực tiễn và trình tự, thủ tục quy định tại pháp luật về đầu tư và xây dựng.
Hoàn thiện cơ chế hành nghề kiến trúc
Đối với hành nghề kiến trúc, dự thảo hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế; phát triển hành nghề kiến trúc trong quá trình hội nhập một cách minh bạch, cạnh tranh; sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc bảo đảm vừa đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
Đáng chú ý, dự thảo bỏ quy định về sát hạch hành nghề kiến trúc, thủ tục công nhận tổ chức xã hội-nghề nghiệp đủ điều kiện sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc; bỏ quy định thành lập Hội đồng xét cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc. Quy định quản lý cá nhân hành nghề kiến trúc đối với các công việc không phải cấp chứng chỉ bằng tiêu chuẩn là được đào tạo về chuyên ngành kiến trúc, xây dựng, phù hợp với công việc đảm nhận.
Cùng với đó, dự thảo giảm số lượng công việc thiết kế kiến trúc cần cấp chứng chỉ hành nghề từ 7 xuống còn 2/7, chỉ cấp đối với trường hợp hoạt động chuyên môn có yêu cầu về an toàn của công trình thiết kế, ảnh hưởng lớn đến không gian, kiến trúc cảnh quan công cộng, hình ảnh đô thị, bảo đảm thống nhất với Luật Xây dựng.
Phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính
Về phân cấp, phân quyền, dự thảo bỏ quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải trình Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua Quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành; bỏ quy định phải có ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với quy chế quản lý kiến trúc của đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc trung ương.
Thẩm tra: Cân nhắc phân cấp cho cấp xã
Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Kiến trúc. Tuy nhiên, để ngăn chặn nguy cơ tham nhũng, trục lợi chính sách theo Quy định 178-QĐ/TW, đề nghị bổ sung quy định công khai dữ liệu, bắt buộc lấy ý kiến cộng đồng và yêu cầu giải trình chặt chẽ đối với mọi quyết định làm thay đổi chỉ tiêu kiến trúc (không gian, chiều cao, điểm nhấn, hành lang cảnh quan...).
Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý, việc phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ đối diện với thách thức lớn về nhân lực và nguồn lực tài chính. Do vậy, cần xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải ban hành “Khung quy chế mẫu” để áp dụng thống nhất.
Bên cạnh đó, việc phân cấp cho Ủy ban nhân dân các cấp (bao gồm cả cấp xã) tự xác định và cụ thể hóa bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc có thể phát sinh vướng mắc do kiến trúc là lĩnh vực chuyên môn sâu, có tính hệ thống, liên vùng. Đề nghị nghiên cứu chỉnh lý theo hướng Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành Bộ tiêu chí, Khung hướng dẫn chung về bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn, cấp xã căn cứ theo các quy định khung này để thực hiện mà không tự quy định lại các tiêu chí về bản sắc văn hóa.
Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành chủ trương phân cấp, phân quyền và thẩm quyền tổ chức lập, ban hành Quy chế quản lý kiến trúc theo mô hình chính quyền 2 cấp, song để bảo đảm tính khả thi, đề nghị nghiên cứu việc không bắt buộc lập Quy chế trên toàn bộ ranh giới hành chính mà tập trung vào khu vực đặc thù, đô thị mới, khu trung tâm.
Đặc biệt, cần có quy định kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư và các khu vực ven hồ, ven sông, ven biển để bảo vệ cảnh quan chung; bổ sung cơ chế kiểm soát nhằm nâng cao chất lượng không gian đô thị, phát triển kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Về công trình kiến trúc có giá trị, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị nghiên cứu luật hóa tiêu chí cốt lõi nhận diện, phân loại công trình; quy định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong quy trình tổ chức lập, phê duyệt, công bố và điều chỉnh Danh mục; nghiên cứu cơ chế tham vấn ý kiến của các tổ chức xã hội-nghề nghiệp, hội đồng chuyên gia độc lập và cộng đồng dân cư trước khi quyết định đưa công trình vào Danh mục.
