Chiều 4/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Trọng tâm được các đại biểu quan tâm là phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế, được quy định tại khoản 6 Điều 1 của dự thảo Luật, sửa đổi khoản 9 Điều 17 của Luật hiện hành.
Lo ngại quy định quá rộng gây khó khăn
Đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) nhận định, so với Luật hiện hành, quy định tại dự thảo đã mở rộng đáng kể phạm vi trách nhiệm bồi thường. Tuy nhiên, bà chỉ ra rằng khái niệm “hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế” còn rất rộng, bao quát toàn bộ quá trình từ đăng ký thuế, khai thuế, thanh tra, kiểm tra, cưỡng chế, hoàn thuế, miễn giảm thuế... Điều này có thể dẫn đến việc phát sinh nhiều yêu cầu bồi thường, gia tăng gánh nặng ngân sách và khó xác định ranh giới giữa trách nhiệm hành chính và trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Trên thực tế, không phải mọi sai sót trong quản lý thuế đều gây thiệt hại thuộc phạm vi Nhà nước phải bồi thường. Nhiều trường hợp chỉ là sai sót nghiệp vụ hoặc đã được khắc phục thông qua thủ tục khiếu nại, tố tụng hành chính. Vì vậy, đại biểu Hoa Ry đề nghị cần làm rõ các nhóm hành vi phát sinh trách nhiệm bồi thường, chỉ giới hạn ở những hành vi trái pháp luật trực tiếp gây thiệt hại như ban hành quyết định hành chính về thuế trái pháp luật, cưỡng chế thuế trái pháp luật, chậm hoàn thuế trái pháp luật, áp dụng biện pháp quản lý thuế trái pháp luật gây thiệt hại thực tế và các hành vi khác được Luật Quản lý thuế xác định rõ. Đồng thời, đề nghị giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể để bảo đảm áp dụng thống nhất.
Đề xuất liệt kê cụ thể các hành vi
Trong khi đó, đại biểu Trần Thị Hiền (Đoàn Ninh Bình) đánh giá đây là nội dung sửa đổi rất quan trọng, tác động rộng đến người dân và doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh chính sách và hoạt động quản lý thuế có nhiều thay đổi. Bà tán thành việc mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường, vì Luật Quản lý thuế hiện quy định 10 nhóm hành vi trái pháp luật, trong khi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước mới chỉ liệt kê 4 nhóm, chưa đầy đủ, có thể bỏ sót quyền lợi của người dân.
Tuy nhiên, đại biểu Hiền cho rằng việc viện dẫn đến Luật Quản lý thuế là không phù hợp về nguyên tắc áp dụng pháp luật, vì chỉ Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước mới xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường. Bà đề nghị Chính phủ rà soát, đánh giá kỹ lưỡng, xác định cụ thể các nhóm hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường để liệt kê ngay tại khoản 9 Điều 17 của Luật, bảo đảm cụ thể, rõ ràng, thống nhất với bố cục và các quy định hiện hành.
Ý kiến trái chiều về mức độ mở rộng
Ở góc độ khác, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (Đoàn Bắc Ninh) cơ bản nhất trí với dự thảo Luật. Bà cho rằng quy định này là chung cho hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác, nhằm bảo đảm tính chính xác theo Luật Quản lý thuế, tạo thuận lợi khi áp dụng. Theo bà, việc sửa đổi có thể chỉ là thay đổi cách viết để phù hợp, chứ chưa hẳn mở rộng phạm vi. Nếu vẫn còn ý kiến cho rằng quy định quá rộng, cơ quan soạn thảo cần đánh giá thêm tác động để bảo đảm tính khả thi.
Cải cách cơ chế lập dự toán kinh phí bồi thường
Về lập dự toán và quyết toán kinh phí thực hiện công tác bồi thường, dự thảo Luật quy định hằng năm các cơ quan nhà nước lập dự toán, khi phát sinh chi trả thì sử dụng kinh phí đã giao, cuối năm quyết toán. Tuy nhiên, đại biểu Trần Thị Hoa Ry băn khoăn: chi bồi thường là khoản phát sinh không thể dự báo chính xác, việc lập dự toán hằng năm có tính khả thi không cao. Nhiều vụ việc có giá trị bồi thường lớn vượt quá kinh phí thường xuyên của cơ quan, nếu chỉ sử dụng dự toán được giao sẽ không bảo đảm nguồn chi, ảnh hưởng đến tiến độ bồi thường và quyền lợi của người bị thiệt hại.
Dự thảo chưa quy định rõ cơ chế bổ sung dự toán, tạm ứng, cấp bổ sung hoặc xử lý khi kinh phí được giao không đủ. Đại biểu Hoa Ry đề nghị chỉ yêu cầu lập dự toán đối với kinh phí quản lý nhà nước về bồi thường; còn kinh phí chi trả bồi thường thực hiện theo cơ chế dự phòng ngân sách hoặc bổ sung dự toán khi phát sinh. Đồng thời, bổ sung quy định về trình tự đề nghị cấp bổ sung kinh phí khi số tiền bồi thường vượt dự toán; quy định rõ trách nhiệm của cơ quan tài chính trong việc bố trí, cấp phát, tạm ứng và quyết toán kinh phí để bảo đảm chi trả kịp thời.
Đại biểu cũng kiến nghị làm rõ trách nhiệm hoàn trả ngân sách của người thi hành công vụ sau khi Nhà nước đã chi trả bồi thường, nhằm bảo đảm kỷ luật tài chính và nâng cao trách nhiệm công vụ.
Đề xuất phương án linh hoạt hơn
Chung quan điểm, đại biểu Trần Văn Tuấn, Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh, cho rằng quy định lập dự toán hằng năm thiếu tính khả thi vì hoạt động bồi thường không phát sinh thường xuyên. Có những cơ quan hàng chục năm không có vụ việc bồi thường thì không có cơ sở để lập dự toán. Ông đề nghị sửa quy định theo hướng: “Hằng năm, cơ quan nhà nước căn cứ tình hình thực tế và nhu cầu kinh phí để lập dự toán. Trường hợp phát sinh nhiệm vụ ngoài dự toán thì sử dụng nguồn dự phòng ngân sách hoặc bổ sung theo quy định pháp luật”. Theo ông, cách này sẽ hợp lý và sát thực tiễn hơn.
