Phi công Mỹ kể về bầy UAV Iran hình sứa trước khi phóng ghế thoát hiểm
Trước khi ghế phóng đẩy phi công F-15 Mỹ bay khỏi chiếc tiêm kích sắp rơi vào tháng 4, người này đã nhìn thấy một đội UAV Iran theo hình "bầy sứa" đầy bí ẩn. Vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải về chiến dịch phức tạp nhằm giải cứu tổ lái chiếc tiêm kích F-15E Strike Eagle của Không quân Mỹ bị rơi trên lãnh thổ Iran vào tháng 4 năm nay cũng như những nguyên nhân dẫn tới sự cố đó.
Lời kể của phi công
Giờ đây, truyền thông Mỹ đã đưa tin về lời kể được cho là của phi công F-15E liên quan tới vụ việc. Người này mô tả việc nhìn thấy một bầy UAV trên bầu trời có hình dạng giống “con sứa”, chỉ ít phút trước khi họ phải phóng ghế thoát hiểm khỏi chiếc máy bay gặp nạn. Theo truyền thông Mỹ, phi công kể lại rằng anh nhìn thấy “nhiều UAV của Iran lơ lửng trên không, di chuyển như một thể thống nhất, theo đội hình giống một con sứa”.
Theo báo cáo, trong cuộc trao đổi sau sự cố, phi công F-15E đã nói với các quan chức tình báo rằng anh nhìn thấy: “Nhiều UAV liên kết với nhau và di chuyển như một thể thống nhất, với các UAV nhỏ hơn nằm bên dưới những UAV lớn hơn giống như những cái chân. Thứ gì đó đúng kiểu người ngoài hành tinh". Một nguồn tin khác nói với CNN rằng phi công này còn mô tả cảnh tượng như một “bãi mìn UAV” trên không.
Tuy nhiên, ngay cả khi những lời kể này là chính xác, cũng không thể khẳng định phi công thực sự nhìn thấy đúng những gì anh mô tả. Thời điểm đó là giai đoạn căng thẳng tột độ, và phi công sau đó được xác định bị chấn động não. Theo CNN, ngay cả các quan chức tình báo Mỹ tham gia thẩm vấn cũng bất đồng về cách diễn giải những gì phi công mô tả cũng như mức độ chính xác trong lời kể của anh.
Nguyên nhân vụ rơi F-15E
Về vụ F-15E bị rơi trên lãnh thổ Iran, nguyên nhân chính xác hiện vẫn chưa được công bố. Trước đó, NBC News dẫn lời ba quan chức giấu tên cho biết chiếc tiêm kích này “nhiều khả năng đã bị trúng một tên lửa vác vai”, và cuộc tấn công có thể được hỗ trợ bởi một hệ thống radar cảnh giới tầm xa có khả năng phát hiện máy bay tàng hình của Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng được cho là đã nói rằng phía Iran sử dụng tên lửa vác vai và “họ đã gặp may”.
Trong khi phi công được giải cứu chỉ sau vài giờ, sĩ quan điều khiển vũ khí phải ẩn náu trong một khe đá khi cả lực lượng cứu hộ Mỹ lẫn quân Iran ráo riết tìm kiếm. Người này chỉ được giải cứu khoảng 50 giờ sau khi phóng ghế thoát hiểm, trong một chiến dịch có sự tham gia của hàng trăm binh sĩ, hàng chục máy bay cùng các hoạt động nghi binh diễn ra tại nhiều khu vực khác nhau trên lãnh thổ Iran. Chiến dịch cũng khiến Mỹ mất thêm một máy bay cường kích A-10 trên không, cùng 2 máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II và một số trực thăng đặc nhiệm H-6 Little Bird bị phá hủy trên mặt đất.
Các giả thuyết về bầy UAV
Cách diễn giải kịch tính nhất là bầy UAV này đã trực tiếp góp phần vào việc bắn hạ chiếc F-15, dù chỉ là vô tình. Khả năng đó không thể hoàn toàn bị loại trừ, nhưng hiện không có bằng chứng công khai nào chứng minh điều đó. Đáng chú ý là đội hình UAV được mô tả như một “bãi mìn”, tức thứ mà chiếc F-15 có thể vô tình lao vào.
Điều này đặt ra một giả thuyết thú vị. Có thể Iran đã triển khai một dạng “màn chắn UAV” dọc theo tuyến đường bay đã biết trước hoặc quanh các mục tiêu quan trọng. Trong trường hợp đó, máy bay có thể bị phá hủy nếu va chạm với UAV, nếu UAV tự kích nổ ở cự ly gần hoặc nếu chúng được nối với nhau bằng dây cáp và máy bay đâm phải. Ý tưởng này phần nào phù hợp với mô tả của phi công mà không cần tới khả năng tác chiến bầy đàn quá phức tạp. Đó có thể được xem là một phiên bản hiện đại của khinh khí cầu chắn phòng không, linh hoạt hơn và có thể triển khai nhanh chóng khi cần thiết.
Ngoài ra, Iran từ lâu đã nổi tiếng với những chiến thuật và ý tưởng vũ khí khác biệt, nên giả thuyết này không hoàn toàn phi lý, dù vẫn chỉ là suy đoán.
Khả năng tác chiến bầy đàn của Iran
Nếu phi công thực sự nhìn thấy một nhóm UAV “giống sứa” có khả năng tác chiến bầy đàn thực sự, điều đó sẽ cho thấy Iran sở hữu một năng lực chưa từng được biết đến trước đây. Tuy nhiên, xét về mặt công nghệ, đây hoàn toàn là điều khả thi. Trong lĩnh vực quân sự, “bầy đàn” là nhóm phương tiện hoặc đạn dẫn đường được kết nối với nhau qua đường truyền dữ liệu và phối hợp hành động nhằm tối đa hóa hiệu quả tác chiến chung.
Điểm quan trọng nằm ở khả năng tính toán, mức độ tự động hóa và hệ thống liên lạc hỗ trợ. Các bầy UAV có thể chỉ sở hữu năng lực phối hợp cơ bản hoặc đạt tới trình độ rất tiên tiến với trí tuệ nhân tạo cho phép ra quyết định động theo thời gian thực. Điều này khác với việc đơn thuần phóng nhiều UAV cùng lúc nhưng không có khả năng hợp tác thực sự. CNN dẫn lời 2 nguồn tin cho biết: “Các báo cáo ban đầu cho thấy có khả năng đội hình UAV này bằng cách nào đó đã giúp Iran bắn hạ chiếc máy bay Mỹ".
Nếu điều đó đúng, sẽ xuất hiện hàng loạt câu hỏi về tính năng kỹ thuật của các UAV, độ cao hoạt động của chúng cũng như độ cao bay của chiếc Strike Eagle tại thời điểm xảy ra sự cố. Các bầy UAV không chỉ dùng để áp đảo đối phương mà còn có thể phối hợp trinh sát trên diện rộng hoặc tạo thành một hệ thống tác chiến tổng hợp có hiệu quả lớn hơn nhiều so với từng phương tiện riêng lẻ.
Hiện nay, năng lực tác chiến bầy đàn đã trở thành một trong những xu hướng quan trọng nhất trong phát triển UAV quân sự hiện đại. Ở một khía cạnh khác, Iran từng trình diễn loại tên lửa phòng không “lảng vảng”, một dạng vũ khí pha trộn giữa UAV cảm tử và tên lửa phòng không truyền thống. Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Iran sử dụng các loại vũ khí này theo mô hình bầy đàn, nhưng rõ ràng việc vận hành chúng theo nhóm lớn sẽ giúp tăng đáng kể xác suất hạ mục tiêu.
Cho đến nay, cảnh tượng được cho là bầy UAV hình “con sứa” vẫn là một chi tiết gây tò mò nhưng chưa được kiểm chứng trong một câu chuyện lớn hơn nhiều, mà nhiều tình tiết quan trọng vẫn chưa được hé lộ.
