Báo cáo kiểm toán và con số 6.000 đồng/viên
Báo cáo tài chính kiểm toán năm 2025 của Công ty Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) ghi nhận 170.876 viên đá màu, đá quý và đá bán quý được theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán, tổng trị giá hơn 1,04 tỷ đồng. Thực hiện phép chia đơn giản, mỗi viên đá có giá trị khoảng 6.000 đồng, một con số dễ gây hiểu lầm về giá trị thực tế của số đá này.
Bản chất của "ngoài bảng cân đối"
Theo chuẩn mực kế toán, một khoản mục chỉ được đưa lên bảng cân đối kế toán khi doanh nghiệp kiểm soát và thu được lợi ích kinh tế từ nó. Việc một vật nằm trong kho chưa đủ để coi đó là tài sản của doanh nghiệp. Ví dụ: một gara ô tô giữ xe khách mang đến sửa, nhưng không sở hữu những chiếc xe đó. Nếu ghi toàn bộ số xe vào tài sản, báo cáo tài chính sẽ sai lệch, làm phình to tổng tài sản và gây hiểu nhầm về quy mô thực của doanh nghiệp. Cách xử lý đúng là để các tài sản đó ngoài bảng, chỉ theo dõi số lượng để quản lý và giao nhận.
Ngành vàng bạc đá quý và logic theo dõi
Ngành vàng bạc đá quý vận hành theo logic tương tự. Đá nằm trong kho nhưng thuộc về người khác là chuyện thường ngày: đá của khách mang đến gắn hoặc sửa, đá của đối tác ký gửi bán tại quầy, và đá tháo ra từ nữ trang cũ mua vào. Riêng nhóm cuối rất đáng chú ý. Khi mua lại hàng cũ, giá mua được tính theo trọng lượng vàng, phần đá gắn trên món hàng thường không được tính tiền. Vì không có giá mua, số đá này mặc nhiên vào sổ với giá trị gần bằng không, dù bản thân viên đá có thể có giá trị lớn.
Quy định kế toán và cách xác định giá trị
Với hàng tồn kho thuộc sở hữu, chuẩn mực kế toán Việt Nam quy định: ghi nhận theo giá gốc, cuối kỳ đối chiếu với giá trị thuần có thể thực hiện được, và trích lập dự phòng nếu giá trị thu hồi thấp hơn. Quy trình này có căn cứ và có kiểm toán viên soát xét. Ngược lại, với hàng ngoài bảng như 170.876 viên đá của SJC, không có chuẩn mực nào quy định cách xác định giá trị. Doanh nghiệp chỉ ghi một con số đơn giản để sổ theo dõi, thường lấy từ phiếu giao nhận hoặc mức quy ước nội bộ. Như vậy, hơn 1 tỷ đồng giá trị của số đá này không phải giá gốc, giá thị trường hay giá trị hợp lý, mà chỉ là con số kỹ thuật phục vụ quản lý số lượng.
Kết luận từ báo cáo tài chính
Thông tin trên báo cáo tài chính của SJC chỉ cho biết: vào cuối năm 2025, công ty đang giữ 170.876 viên đá không thuộc sở hữu của mình. Báo cáo không cung cấp thông tin về chủng loại, kích cỡ hay giá trị thị trường của số đá đó. Trong số này có thể có viên kim cương giá trị lớn của khách gửi gắm, hoặc những viên đá màu gần như không có giá trị từ nhẫn cũ thu về. Do đó, phép tính 6.000 đồng/viên chỉ đúng về mặt số học, không phản ánh giá trị thực tế.
