Bộ Công an đã nhận diện bốn nhóm hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến tài sản mã hóa, nhằm đưa lĩnh vực này vào khung pháp lý chính thức để phòng chống tội phạm và phát triển bền vững thị trường. Theo thống kê, trong giai đoạn 2020-2025, có hơn 24.000 vụ lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng.
Nhóm hành vi sử dụng Internet chiếm đoạt tài sản
Hành vi này bao gồm ba hoạt động chính: huy động vốn đầu tư dự án không có thật, sử dụng hệ thống tài khoản ma (BOT) thao túng giá, và phát tán mã độc tấn công hệ thống đòi tiền chuộc. Đối với huy động vốn dự án ảo, tội phạm thường sử dụng mô hình đa cấp núp bóng doanh nghiệp quốc tế, tạo token, website, ứng dụng, và thuê người nước ngoài đóng giả chuyên gia để tạo niềm tin.
Ba kịch bản phổ biến gồm: dự án token giả bị đánh sập sau khi huy động đủ tiền; dự án token thật bị "xả thảm" (rug pull) khi đưa lên sàn quốc tế; và mô hình đa cấp dừng trả hoa hồng khi không có người mới, chuyển sang token mới. Một vụ án điển hình là đường dây token FTXF do Trần Nam Chung (sinh năm 1986, Hà Nội) cầm đầu, chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng.
Thao túng giá bằng BOT và tấn công đòi tiền chuộc
Tội phạm xây dựng sàn giao dịch đặt máy chủ nước ngoài, tạo cung cầu ảo bằng BOT, thao túng giá, sau đó bỏ rơi thị trường. Về phát tán mã độc, tháng 7/2024, Công an tỉnh Bắc Ninh khởi tố 4 đối tượng do Nguyễn Đức Hùng cầm đầu, truy cập trái phép tài khoản Binance, dùng SIM rác và tài khoản ngân hàng không chính chủ để lừa đảo.
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản mã hóa
Tội phạm lập hội nhóm ảo trên Zalo, Telegram, Facebook dụ nạn nhân làm nhiệm vụ nhận thưởng, yêu cầu cung cấp thông tin ví để chiếm đoạt. Chúng giả mạo thương hiệu lớn, xây dựng website giả, mạo danh nhân viên hỗ trợ lấy OTP, mã 2FA. Các vụ án điển hình gồm sàn Matrix Chain chiếm đoạt hơn 10.000 tỷ đồng của 138.000 tài khoản; app UNISAT tại Đồng Nai (2025) chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng; và dự án Antex của Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình) tự động rút tiền từ 30.000 ví.
Rửa tiền và trốn thuế qua tài sản mã hóa
Tội phạm sử dụng dịch vụ MIXER trộn coin, chia nhỏ giao dịch, chuyển qua ví nước ngoài để che giấu nguồn gốc. Về trốn thuế, chúng không kê khai hoặc kê khai gian dối doanh thu, sử dụng tài khoản cá nhân nhận tiền, mua bán hóa đơn GTGT trái phép. Chuyên án 777pay thuộc tổ chức Jinbian (Campuchia) và vụ Lâm Thị Ngọc Loan (Quảng Nam) chuyển hơn 8.000 tỷ đồng qua biên giới bằng USDT là những điển hình.
Tiêu cực trong cấp phép và quản lý thuế
Ba sai phạm gồm: cấp phép cho doanh nghiệp không đủ điều kiện; thanh tra, kiểm tra gợi ý "chung chi" để bỏ qua vi phạm; và khai báo thuế không đúng thực tế nhằm trục lợi. Thượng tá Lê Thị Thế Hoàng, Phó Trưởng phòng 2, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế buôn lậu (C03), nhấn mạnh sự cần thiết của phối hợp giữa công an, cơ quan quản lý và truyền thông để xây dựng thị trường an toàn, lành mạnh.
