Tại dự thảo Thông tư hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), Bộ Tài chính dự kiến điều chỉnh mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đánh giá mức này vẫn chưa phù hợp với thực tế chi phí sinh hoạt.
Mức 3 triệu đồng là quá thấp so với chi tiêu thực tế
Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, cho biết việc Bộ Tài chính thay đổi tiêu chí xác định ngưỡng thu nhập người phụ thuộc từ tiêu chí hộ nghèo sang tiêu chí Chi tiêu bình quân đầu người là hợp lý. Tuy nhiên, dữ liệu chi tiêu bình quân đầu người được Bộ Tài chính tham chiếu là giai đoạn 2014 – 2024, trong đó năm 2024 đã ở mức 2,977 triệu đồng/người/tháng.
Do đó, ông Tuấn cho rằng áp dụng ngưỡng 3 triệu đồng/người/tháng cho người phụ thuộc từ năm 2026 là không phù hợp, vì mức chi tiêu bình quân đầu người thực tế năm 2026 đã tăng hơn năm 2024. Ông phân tích: giai đoạn 2020 – 2024 có biến động bất thường do Covid, nên nếu dùng mức tăng chi tiêu giai đoạn 2014 – 2020 (khoảng 15%/2 năm) thì chi tiêu bình quân đầu người năm 2026 ước đạt 3,4 triệu đồng. “Xét theo tiêu chí này, ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc nên là 3,4 triệu đồng, thay vì 3 triệu đồng”, ông Tuấn nêu quan điểm.
Hạn chế của chỉ tiêu chi tiêu bình quân đầu người
Dù đánh giá cao sự thay đổi của Bộ Tài chính, ông Tuấn chỉ ra rằng “chi tiêu bình quân đầu người” là mức bình quân cả nước, bao gồm cả vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa và đô thị lớn. Trong khi người lao động có thu nhập và đăng ký người phụ thuộc lại tập trung ở các đô thị lớn, nơi chi phí sinh hoạt cao hơn mức bình quân. Do đó, ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc phải cao hơn 3,4 triệu đồng (mức chi tiêu ước tính năm 2026).
Đề xuất dùng lương tối thiểu vùng làm căn cứ
Ông Tuấn cho rằng ngưỡng điều kiện người phụ thuộc nên so sánh với chi phí thực tế mà người làm công ăn lương phải chi trả cho một người phụ thuộc, phù hợp với mức sống thực tế và nhu cầu cơ bản theo từng giai đoạn, khu vực. “Mức lương tối thiểu vùng có thể là một cơ sở phù hợp. Hiện tại, bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ 2026 tương ứng mức 4,5 triệu đồng/người/tháng có thể cân nhắc là ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc cho giai đoạn mới. Khi mức lương tối thiểu vùng thay đổi, ngưỡng này sẽ tự động điều chỉnh”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Theo vị chuyên gia, trong giai đoạn kinh tế - xã hội mới, cần thay đổi quan điểm khi xem xét nâng ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc. Chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, đặc biệt tại TP. HCM và Hà Nội, khiến mức thu nhập trên 5 triệu đồng/người/tháng cũng phải chật vật. Đa số người làm công ăn lương tập trung ở hai thành phố này, nên dùng mức thu nhập của hộ nghèo để xác định người phụ thuộc là không phù hợp. Người lao động còn phải chi trả cho nhà trẻ, y tế, bỉm, sữa… khác xa nhu cầu tối thiểu. “Ngưỡng điều kiện người phụ thuộc nên so sánh với chi phí thực tế mà người làm công ăn lương phải chi trả, bởi họ không nuôi dưỡng người phụ thuộc theo tiêu chí hộ nghèo”, ông Tuấn kết luận.
