Thông tin uy tín 24h ZNews.vn Xuất bản 'Cuộc di cư' của người đọc sách lậu. Phát tán sách lậu chuyển sang những nền tảng, hình thức tinh vi hơn, khó truy vết hơn; cần các biện pháp mạnh tay để ngăn chặn triệt để, vô hiệu hóa truy cập thông tin vi phạm.
Người dùng đổ xô tải sách lậu trước khi các website đóng cửa
Một người dùng chia sẻ 'thành tích' tải kho sách lậu. Ảnh: Threads. 'Đã điên cuồng tải hơn 900 đầu sách về Kindle.' Hàng trăm người trên Facebook tải dữ liệu trong đêm mà họ gọi là 'bão quét'. Những hội nhóm, website lâu năm trong làng chia sẻ ebook lậu đều nhất loạt đóng cửa, xóa nhóm, dừng hoạt động, quét sạch mọi dấu vết từng chứng minh là mình phát tán sách trái phép. Ai nấy dồn mọi tâm can tích trữ mỗi người vài GB sách lậu.
Đó là những ngày cuối tháng 3, khi Bộ Công an công bố dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đó cũng là những ngày hiếm hoi mà người ta thấy mạng xã hội sục sôi vì sách. Tới tháng 5, các hội nhóm và website vẫn đóng cửa hoặc hoạt động chập chờn. Người đọc lậu 'di cư' sang Threads, hỏi xin file sách, chuyền tay nhau link lậu, gửi nhau ổ cứng. Hoạt động phát tán nhỏ giọt, 'inbox riêng', lui về trong các hội kín.
Thực trạng này nếu không được xử lý mạnh tay hơn bằng các biện pháp công nghệ, cơ chế chặn, ẩn tạm thời link lậu; chống sách lậu sẽ giống 'bắt cóc bỏ đĩa'. Web lậu đóng cửa, kẻ phát tán lậu lại mọc 'vòi bạch tuộc' ở những hang ổ mới trên mạng, khó kiểm soát và tinh vi hơn.
Chia sẻ link lậu trên nền tảng khó truy vết
Vẫn chia sẻ link lậu, nhưng ở nền tảng khó truy vết hơn. Tấm ảnh đang nổi tiếng trên mạng xã hội. Ảnh: Threads. Đây là một tấm ảnh được cộng đồng mạng chia sẻ rầm rộ vì phản ánh tình trạng lén lút chia sẻ sách lậu hiện nay. Trước đây, sách lậu được chia sẻ công khai mọi nơi trên mạng. Một số website nổi tiếng là địa chỉ quen thuộc của người muốn đọc sách mà không muốn mua sách.
Sau khi Bộ Công an công bố Dự thảo Nghị định mới, có quy định xử phạt lên tới 20 triệu đồng cho hành vi phát tán sách điện tử lậu, khiến các website quen thuộc của người đọc ebook lậu đều đã đóng băng hoạt động, hoặc gỡ các link phát tán lậu. Một website trước đây là nơi quen thuộc để tải ebook lậu thông báo ngưng chia sẻ sách lậu (trái) và người dùng hỏi xin link drive, chia sẻ sách lậu. Theo dây chuyền, sau đó, các hội nhóm trên Facebook cũng dần chuyển thành hội kín, hoặc dừng hoạt động. Những người nhanh tay tải được hàng ngàn đầu sách lậu trước đó trở thành người 'may mắn'.
Người dùng tràn lên Threads để hỏi xin link drive, ổ cứng, USB, nhờ nhau tìm giúp cuốn sách ebook lậu mình đang tìm kiếm. Có người hỏi xin link nhóm chia sẻ sách ở nền tảng khó kiểm soát hơn như Telegram. Khi tài liệu lậu, link lậu vẫn truy cập được thì hành vi phát tán lậu vẫn diễn ra, chỉ khác là di chuyển sang những nền tảng chưa bị truy quét.
Người dùng chưa 'di cư' sang nền tảng chính thống
'Dạo này khổ lắm', M.H - một người thường xuyên tải ebook lậu - cho biết. 'App có sách Việt vẫn mạnh ai nấy chạy. Hứng lên cần tìm sách gì ngay lập tức thì giờ không tìm được, trong khi trước đây tải được ngay. Có app chung nào không?', M.H băn khoăn. Khó có thể nói Việt Nam hiện có một nền tảng 'chợ sách' chung vừa có bản quyền, vừa đa dạng thể loại, phân khúc, đáp ứng đủ các nhu cầu của người đọc.
Tìm được sách ebook có bản quyền đúng cuốn đang cần mới chỉ là nhu cầu cơ bản; người đọc ebook lâu năm còn có nhiều nhu cầu về trải nghiệm đọc, lật trang, đánh dấu, ghi nhớ,… Việc tải nhiều app sách ebook cùng lúc khiến người đọc thấy như đi vào 'ma trận', mỗi app lại cần một tài khoản, có hệ thống thanh toán riêng, khiến nhiều người muốn bỏ cuộc. Chưa kể, không phải cuốn sách nào nhà xuất bản (NXB), nhà phát hành cũng có bản ebook.
Đầu năm nay, theo một số người đọc cho biết, mới xuất hiện một nền tảng trả phí để đọc truyện dịch có bản quyền. Tuy nhiên, nhiều người báo cáo nền tảng này thiếu tôn trọng người dùng khi một chương truyện gốc tách thành nhiều chương truyện dịch, người đọc phải trả phí nhiều lần để mở khóa nhiều lần, chất lượng dịch bị người dùng đánh giá là 'như dùng AI dịch'. 'Chờ bão qua, sẽ có đường tải sách khác thôi. Hay thôi, quay về đọc sách giấy?', M.H than thở.
Một bài đăng hoang mang trên mạng xã hội vì không tìm được nguồn sách ebook trả phí đúng nhu cầu. Cách phát hành ebook của các nhà làm sách hiện nay tại Việt Nam chưa có nhiều tối ưu với Kindle - một máy đọc sách được nhiều người dùng trong nước sử dụng. Không chỉ là đọc ebook như đọc một file PDF thông thường, Kindle có nhiều tính năng tiện lợi khác như đánh dấu trang, ghi chú, xuất ghi chú thành file, tùy chỉnh theo người dùng. Các tính năng này sẽ không được tối ưu nếu người dùng dùng app riêng của mỗi đơn vị.
'Khi buộc phải đọc sách trong app NXB, gần như mọi sự tiện lợi của máy đọc sách là bỏ hết', người dùng M.M.H cho biết. Người đọc này chia sẻ thêm đã tiêu 45.000 VND mua và đọc ebook bản quyền trên app của một NXB nhưng thấy thất vọng. Bài chê của một người đọc về app trả phí của một đơn vị. Thị trường hợp pháp chưa có đủ thời gian để trưởng thành, đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Trong khoảng trống này, nếu công tác phòng chống hành vi phát tán lậu chưa triệt để, sách lậu điện tử vẫn còn nhiều nguy cơ bùng phát trở lại.
Cần mạnh tay với hành vi vi phạm bản quyền sách
Hiện tại, Luật Sở hữu Trí tuệ sửa đổi 2025, có hiệu lực từ 1/4/2026 có những nội dung mới quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời với hàng hóa bị nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo đó, Luật sửa đổi đã thêm điểm đ khoản 1 điều 207: 'Ẩn hoặc tạm thời vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc các định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ'.
Nếu nội dung này được triển khai tốt, hành vi phát tán sẽ được ngăn chặn nhanh và hiệu quả hơn nhờ cơ chế 'chặn trước, xử sau'. Cơ chế chặn tạm thời đặc biệt hiệu quả khi kết hợp chặn vi phạm bằng biện pháp công nghệ. Điều này được nhiều người làm sách hoan nghênh vì tiệm cận cách xử lý vi phạm bản quyền quốc tế.
Tốc độ đóng vai trò quan trọng nhất trong việc chống hành vi vi phạm bản quyền. Cần những biện pháp nhanh hơn, mạnh tay và triệt để hơn để chặn sách lậu ở mọi nơi trên nền tảng số, tránh để tình trạng 'chặn đầu này, mọc đầu khác'.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews. Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục 'Cuốn sách tôi đọc', là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại. Trân trọng.
