Nghị Định Mới Về Trục Xuất Người Nước Ngoài: Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Và Bảo Vệ Quyền Lợi
Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị định số 59/2026, quy định chi tiết về hình thức xử phạt trục xuất người nước ngoài, cùng các biện pháp tạm giữ, áp giải theo thủ tục hành chính và quản lý đối tượng vi phạm trong thời gian làm thủ tục trục xuất. Nghị định này bao gồm 6 chương và 44 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 4, thay thế cho Nghị định 142/2021 trước đó.
Thực Thi Chuẩn Mực Quốc Tế Về Quyền Con Người
Việc ban hành Nghị định 59/2026 không chỉ nhằm hoàn thiện công cụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực an ninh trật tự, mà còn thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc tuân thủ và thực thi các chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Đặc biệt, nghị định chú trọng bảo vệ các nhóm đối tượng yếu thế trong quá trình xử lý hành chính, đảm bảo tính nhân văn và công bằng.
Đối tượng áp dụng hình thức xử phạt trục xuất là người nước ngoài có hành vi vi phạm pháp luật hành chính trên phạm vi lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Hình thức này buộc họ phải rời khỏi Việt Nam trong một thời hạn nhất định, có thể là hình phạt chính hoặc bổ sung do Tòa án quyết định, hoặc biện pháp xử lý hành chính do cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng.
12 Điểm Mới Quan Trọng Trong Nghị Định 59/2026
Dưới đây là 12 điểm mới đáng chú ý mà người dân và các bên liên quan cần nắm rõ:
- Số hóa toàn bộ quy trình quản lý: Lần đầu tiên, quy trình từ trục xuất, tạm giữ đến áp giải đều được thực hiện trên môi trường điện tử, giúp đồng bộ dữ liệu nhanh chóng và rút ngắn thời gian thụ lý so với xử lý hồ sơ giấy truyền thống.
- Ưu tiên bảo vệ phụ nữ và trẻ em: Nghị định bổ sung nguyên tắc đảm bảo bình đẳng giới và quyền lợi hợp pháp của phụ nữ, trẻ em, thể hiện bước tiến nhân văn hơn so với quy định cũ chỉ tập trung vào bảo vệ tính mạng, sức khỏe chung.
- Mở rộng quyền tiếp cận lãnh sự: Người bị trục xuất giờ đây có quyền trực tiếp liên hệ với cơ quan đại diện ngoại giao của nước mình và được đề nghị xem xét lại quyết định trục xuất, thay vì chỉ có quyền khiếu nại, tố cáo thông thường.
- Minh bạch trình tự lập hồ sơ: Quy định mới mô tả chi tiết từng bước từ lập biên bản tại hiện trường đến hoàn thiện hồ sơ, giúp loại bỏ sự lúng túng trong thực thi mà nghị định cũ chưa làm rõ.
- Xác định rõ thẩm quyền ra quyết định trục xuất: Thẩm quyền được định danh cụ thể gồm Cục trưởng Cục Quản lý xuất nhập cảnh, Giám đốc Công an cấp tỉnh và Trưởng phòng Quản lý xuất nhập cảnh, giúp người dân dễ dàng thực hiện quyền khiếu nại đúng nơi.
- Trục xuất ngay nếu không có khả năng nộp phạt: Để tránh tình trạng lưu trú bất hợp pháp kéo dài, nghị định cho phép thi hành ngay quyết định trục xuất và dừng cưỡng chế nộp phạt tiền đối với trường hợp người vi phạm không có khả năng tài chính.
- Mở rộng các trường hợp được hoãn trục xuất: Người nước ngoài đang là bị can, bị cáo hoặc đương sự trong vụ án có thể được hoãn trục xuất nếu gặp bệnh nặng, thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh hoặc nước tiếp nhận chưa đồng ý, với thẩm quyền quyết định đơn giản hóa.
- Rút gọn khâu quản lý trung gian: Người có thẩm quyền ra quyết định trục xuất sẽ trực tiếp quyết định biện pháp quản lý, cắt bỏ cơ chế "đề xuất - phê duyệt" nhiều cấp để xử lý tình huống ngay tức thì.
- Siết chặt hồ sơ tại cơ sở lưu trú: Khi chỉ định nơi ở cho người chờ trục xuất, cơ quan chức năng phải gửi kèm tóm tắt nhân thân và hành vi vi phạm, giúp cơ sở lưu trú nắm rõ đối tượng để quản lý an toàn.
- Quyền được có luật sư bảo vệ: Người bị tạm giữ để trục xuất nay có quyền liên hệ với luật sư hoặc tổ chức trợ giúp pháp lý, đảm bảo tính khách quan và quyền được bảo vệ pháp lý.
- Nâng cao tiêu chuẩn ăn uống: Tiêu chuẩn sinh hoạt được cải thiện với định lượng thịt tăng từ 0,1kg lên 0,2kg mỗi ngày và nước uống tăng từ 1 lít lên 2 lít mỗi ngày.
- Tạm giữ riêng người chưa thành niên: Quy định bắt buộc bố trí khu vực tạm giữ riêng cho người chưa thành niên, tuyệt đối không để chung với người trưởng thành nhằm bảo vệ trẻ em khỏi tác động tiêu cực.
Quyền Lợi Của Người Bị Trục Xuất Được Bảo Đảm
Theo điều 7 của Nghị định 59/2026, người bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất có quyền được biết lý do bị trục xuất và nhận quyết định xử phạt chậm nhất 48 giờ trước khi thi hành. Ngoài ra, họ được liên hệ, thông báo với cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự của nước mình, yêu cầu người phiên dịch khi làm việc với cơ quan có thẩm quyền, và đề nghị xem xét lại quyết định xử phạt trục xuất.
Đồng thời, người bị trục xuất cũng được hưởng các chế độ theo Nghị định 65/2020 khi lưu trú tại cơ sở lưu trú trong thời gian chờ xuất cảnh, được mang theo tài sản hợp pháp ra khỏi lãnh thổ Việt Nam, và được khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật. Những quy định này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn thể hiện sự tôn trọng và bảo vệ quyền con người trong quá trình thực thi pháp luật.
