Án lệ 2025: Phân định ranh giới giữa tội lừa đảo và trộm cắp qua vụ 'giả người quen lấy túi hộ'
Một vụ án hình sự liên quan đến người nước ngoài tại Đà Nẵng đã được Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao lựa chọn là một trong 10 án lệ của năm 2025, nhằm làm rõ cách phân biệt giữa tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Trộm cắp tài sản trong các tình huống tương tự.
Diễn biến vụ án: Từ hành vi 'giả người quen' đến tranh cãi pháp lý
Khoảng 22 giờ ngày 19 tháng 2 năm 2021, Chun, một công dân Hàn Quốc, đi bộ đến một quán bar ở thành phố Đà Nẵng và gặp ông Kang, đồng hương, đang nói chuyện với bạn trước cửa. Mặc dù chào hỏi, hai người không quen biết nhau. Nhìn vào quán, Chun thấy chị Bích, bạn ngồi cùng bàn với ông Kang, đang nói chuyện với nhóm bạn. Chun đã tiến đến, nói và ra hiệu lấy túi xách cho ông Kang. Chị Bích, tưởng nhầm Chun là bạn của ông Kang, đã đưa túi xách cho anh ta.
Trong túi xách có tiền mặt và một chiếc điện thoại, với tổng giá trị hơn 11 triệu đồng. Chun đã tiêu hết số tiền mặt, còn điện thoại do không mở được mật khẩu nên đã cho một người lái xe ôm không quen biết. Hành vi này đã dẫn đến một cuộc tranh luận pháp lý sôi nổi về tội danh mà Chun phạm phải.
Bất đồng quan điểm giữa Viện Kiểm sát và Tòa án
Viện Kiểm sát Nhân dân thành phố Đà Nẵng ban đầu truy tố Chun về tội Trộm cắp tài sản theo khoản 1 Điều 173 Bộ luật Hình sự năm 2015. Tuy nhiên, Tòa án Nhân dân thành phố Đà Nẵng trong quá trình chuẩn bị xét xử lại cho rằng hành vi của Chun cấu thành tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo khoản 1 Điều 174. Tòa đã trả hồ sơ, yêu cầu điều tra bổ sung để truy tố lại, nhưng Viện Kiểm sát vẫn giữ nguyên cáo trạng.
Tháng 9 năm 2021, tại phiên tòa sơ thẩm, Tòa án Nhân dân thành phố Đà Nẵng tuyên Chun phạm tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và áp dụng mức án 12 tháng tù. Ngay sau đó, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân thành phố Đà Nẵng đã kháng nghị, cho rằng hành vi của Chun là Trộm cắp tài sản và đề nghị sửa bản án. Bị cáo Chun cũng kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt.
Phán quyết của Tòa phúc thẩm: Chuyển tội danh sang Trộm cắp tài sản
Tại phiên phúc thẩm diễn ra vào tháng 12 cùng năm, Hội đồng xét xử đã phân tích kỹ lưỡng các lời khai. Ông Kang khai rằng khi ra khỏi quán bar để nói chuyện với bạn, ông để túi xách tại bàn và không giao cho ai quản lý. Lời khai này phù hợp với chị Bích, người đã giao túi cho Chun do nhầm tưởng anh ta là bạn của ông Kang.
Tòa phúc thẩm nhận định rằng chị Bích không phải là người quản lý hợp pháp túi xách của ông Kang, vì ông không nhờ cô quản lý khi đi ra ngoài. Hành vi của Chun, bao gồm việc đưa ra thông tin gian dối và ra hiệu, chỉ là thủ đoạn để thực hiện ý định chiếm đoạt. Khi chị Bích giao túi xách, chủ sở hữu ông Kang không biết mình bị lừa dối, do đó hành vi này không cấu thành tội Lừa đảo.
Thay vào đó, Chun đã chiếm đoạt một cách lén lút đối với chủ sở hữu, nên hành vi được xác định là Trộm cắp tài sản. Tòa phúc thẩm chấp nhận kháng nghị, chuyển tội danh sang Trộm cắp tài sản, nhưng vẫn giữ nguyên mức án 12 tháng tù do bị cáo có nhân thân xấu và nhiều lần bị xử lý về hành vi chiếm đoạt. Sau khi chấp hành xong hình phạt, Chun bị buộc trục xuất khỏi lãnh thổ Việt Nam.
Yếu tố quyết định phân biệt hai tội danh
Theo luật sư Trịnh Văn Tuyến từ Văn phòng luật sư Giang Thanh, Hà Nội, án lệ này làm nổi bật hai yếu tố chính để phân biệt giữa tội Trộm cắp tài sản và Lừa đảo chiếm đoạt tài sản:
- Tư cách của người giao tài sản: Tội Lừa đảo đòi hỏi người bị lừa phải là chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp. Trong vụ án này, chị Bích không có tư cách này.
- Trạng thái nhận thức của chủ sở hữu: Với tội Lừa đảo, chủ sở hữu phải biết và tự nguyện giao tài sản do bị lừa dối. Ở đây, ông Kang không biết về việc giao tài sản.
Luật sư Tuyến nhấn mạnh rằng thông tin gian dối của Chun chỉ là thủ đoạn để lợi dụng sơ hở, và việc giao tài sản bởi người không có trách nhiệm quản lý khiến hành vi mang tính lén lút, đặc trưng của tội Trộm cắp. Án lệ này sẽ giúp Tòa án các cấp trên toàn quốc áp dụng thống nhất trong các vụ việc tương tự, đảm bảo công lý và tính minh bạch trong xét xử.
