Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 23/6 tuyên bố Iran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên hạt nhân quay trở lại nước này một cách “vô thời hạn”, tuy nhiên Tehran ngay lập tức phủ nhận thông tin trên. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Iran đang tiến hành các vòng đàm phán nhằm đạt được thỏa thuận hòa bình sơ bộ, chấm dứt hơn 3 tháng xung đột tại Trung Đông.
Washington khẳng định Iran nhượng bộ
Phát biểu trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: “Iran đã hoàn toàn đồng ý với các cuộc thanh sát hạt nhân ở mức cao nhất trong tương lai lâu dài (Vô thời hạn!!!)”. Ông cũng cho biết bất kỳ tài sản nào của Iran được giải phóng theo thỏa thuận sẽ được đưa vào một tài khoản ký quỹ và chỉ được sử dụng để mua thực phẩm cùng vật tư y tế từ Mỹ, “bao gồm ngô, lúa mì và đậu tương từ những người nông dân tuyệt vời của nước Mỹ”.
Trước đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết các cuộc đàm phán với quan chức Iran tại khu nghỉ dưỡng Buergenstock ở Thụy Sĩ đã tạo nền tảng tốt cho một thỏa thuận cuối cùng. Ông khẳng định Tehran đã đồng ý cho phép các thanh sát viên hạt nhân quay trở lại, một bước đi quan trọng trong tiến trình ngoại giao.
Iran bác bỏ mọi tuyên bố
Ngược lại, phía Iran kiên quyết phủ nhận. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngày 23/6 cho biết các quan chức Iran không có cuộc gặp nào với Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi tại Thụy Sĩ, và cũng không có kế hoạch cho phép cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc thanh tra các cơ sở hạt nhân bị hư hại của Iran.
Đại sứ Iran tại Văn phòng Liên hợp quốc ở Geneva, Ali Bahreini, cũng bác bỏ thông tin về việc Iran đồng ý thanh sát. “Iran là quốc gia duy nhất có quyền quyết định cách sử dụng các tài sản được giải phóng của mình. Vì vậy tôi bác bỏ mọi tuyên bố cho rằng bất kỳ quốc gia nào khác có thể đóng vai trò hoặc gây ảnh hưởng đối với các quyết định hay quy trình đó”, ông nói.
Bất đồng làm dấy lên nghi ngờ về tiến trình đàm phán
Những tuyên bố trái ngược giữa hai bên cho thấy mức độ bất định vẫn bao trùm các cuộc thương lượng nhằm chấm dứt cuộc chiến đã tác động mạnh tới cục diện Trung Đông. Trong khi Mỹ tuyên bố Iran đã nhượng bộ, Tehran khẳng định chưa có bất kỳ thảo luận nào về chương trình hạt nhân tại các cuộc đàm phán do Qatar và Pakistan làm trung gian.
Trong bối cảnh đó, Washington đã đồng ý miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với Iran trong 60 ngày kể từ ngày 22/6, sau vòng đàm phán đầu tiên trong khuôn khổ thỏa thuận hòa bình sơ bộ. Bộ Tài chính Mỹ thông báo miễn trừ trừng phạt đến ngày 21/8, cho phép Iran xuất khẩu dầu mỏ và các sản phẩm liên quan, đồng thời nhận thanh toán cho các giao dịch này.
Những nội dung đã đạt được và thách thức phía trước
Các bên đã nhất trí về một cơ chế chấm dứt giao tranh giữa Israel, đồng minh của Mỹ, và Hezbollah, lực lượng được Iran hậu thuẫn tại Li Băng. Đồng thời, họ cũng thiết lập một đường dây liên lạc nhằm bảo đảm hoạt động đi lại an toàn của tàu thương mại qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu từng bị Iran phong tỏa trong thời gian xung đột.
Đại sứ Bahreini cho biết các cuộc đàm phán đã đạt được “tiến triển tốt” và hai nhóm công tác sẽ được thành lập trong những ngày tới để tập trung vào vấn đề dỡ bỏ trừng phạt và hoạt động hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng năm nội dung trong thỏa thuận ban đầu cần được thực hiện đầy đủ trước khi các cuộc đàm phán về hồ sơ hạt nhân và vai trò của IAEA có thể bắt đầu.
Liên quan đến Li Băng, Đại sứ Iran cho biết nước này là một phần “không thể tranh cãi” của thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran, trong đó bao gồm việc Israel rút quân khỏi lãnh thổ Li Băng. Israel tuyên bố sẽ duy trì một vùng an ninh ở miền Nam Li Băng và tiếp tục hành động để “vô hiệu hóa” các mối đe dọa đối với binh sĩ và công dân Israel.
Triển vọng eo biển Hormuz và các vấn đề kinh tế
Lưu lượng tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz bắt đầu tăng trở lại từ ngày 22/6, sau khi Iran dỡ bỏ phong tỏa. Tuy nhiên, Iran và Oman cho biết trong một tuyên bố chung rằng việc sử dụng tuyến đường thủy này trong tương lai có thể phát sinh các khoản phí, một diễn biến có thể ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu.
Bất chấp những bất đồng, cả hai bên đều thể hiện thiện chí tiếp tục đàm phán. Tuy nhiên, việc Iran kiên quyết bác bỏ tuyên bố của Mỹ về thanh sát hạt nhân cho thấy con đường phía trước còn nhiều chông gai, và bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào cũng đòi hỏi sự nhượng bộ từ cả hai phía.
