Luật Sở hữu trí tuệ 2025: Danh mục nội bộ - Bước đột phá trong quản trị tài sản vô hình

Luật Sở hữu trí tuệ 2025: Bước tiến quan trọng trong quản trị tài sản vô hình

Với lần sửa đổi vào năm 2025, Luật Sở hữu trí tuệ đã được bổ sung nhiều nội dung có ý nghĩa then chốt nhằm thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ trong nền kinh tế. Trong đó, quy định tại Điều 8a về quản lý và khai thác quyền sở hữu trí tuệ được đánh giá là một điểm nhấn đáng chú ý, mang tính đột phá.

Quy định mới: Danh mục nội bộ cho tài sản trí tuệ chưa ghi nhận kế toán

Theo quy định mới, "Chủ hữu quyền sở hữu trí tuệ có trách nhiệm lập danh mục riêng để quản trị nội bộ trong trường hợp quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng điều kiện để ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán". Điều này xuất phát từ thực tế là theo pháp luật kế toán hiện hành, các đối tượng sở hữu trí tuệ chỉ được ghi nhận là tài sản của doanh nghiệp trong sổ kế toán khi chúng đã được xác lập quyền một cách chính thức, tức là phải được các cơ quan có thẩm quyền cấp các giấy chứng nhận liên quan.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều tài sản trí tuệ có giá trị trong doanh nghiệp như nhãn hiệu chưa đăng ký, tên thương mại, bí mật kinh doanh, phần mềm nội bộ hoặc kết quả nghiên cứu và phát triển... thường không đáp ứng đầy đủ các tiêu chí này. Điều này đã tạo ra một khoảng trống đáng kể trong hoạt động quản lý của doanh nghiệp, khiến cho các tài sản có giá trị thực tiễn cao lại không được phản ánh trên sổ sách kế toán, dễ dẫn đến tình trạng bị bỏ sót hoặc quản lý thiếu hệ thống, không hiệu quả.

—

Ý nghĩa và tác động tích cực của quy định

Bằng việc yêu cầu lập danh mục nội bộ, Luật Sở hữu trí tuệ năm 2025 đã gián tiếp thừa nhận giá trị kinh tế thực tế của các tài sản trí tuệ mà chưa nằm trong bảng cân đối kế toán, đồng thời buộc doanh nghiệp phải thiết lập cơ chế quản lý phù hợp đối với nhóm tài sản quan trọng này. Đây được xem là một bước tiến vượt bậc trong việc tiệm cận với thông lệ quốc tế về quản trị tài sản vô hình, cũng như phản ánh rõ nét xu hướng "tài sản hóa" quyền sở hữu trí tuệ trong nền kinh tế hiện đại ngày nay.

Theo luật sư Trần Nguyệt Minh, phụ trách bộ phận sở hữu trí tuệ của Công ty Luật Trách nhiệm hữu hạn Dentons Luật Việt, quy định mới này sẽ tác động đáng kể đến hoạt động của doanh nghiệp. Cụ thể:

• Doanh nghiệp buộc phải rà soát và nhận diện toàn bộ các tài sản trí tuệ mà mình đang nắm giữ, từ đó giúp có cái nhìn toàn diện hơn về nguồn lực nội tại, tạo cơ sở vững chắc để xây dựng chiến lược khai thác tài sản trí tuệ phù hợp.
• Việc lập danh mục nội bộ cũng góp phần tăng cường kiểm soát rủi ro pháp lý tại doanh nghiệp. Khi các tài sản trí tuệ được ghi nhận đầy đủ, doanh nghiệp có thể theo dõi chủ động tình trạng pháp lý, thời hạn bảo hộ và phạm vi quyền, qua đó giảm thiểu đáng kể nguy cơ tranh chấp hoặc vi phạm quyền của bên thứ ba.
• Quan trọng nhất, danh mục tài sản trí tuệ nội bộ tạo nền tảng vững chắc cho doanh nghiệp xây dựng chiến lược thương mại hóa tài sản trí tuệ của mình. Khi đã có một hệ thống dữ liệu đầy đủ, doanh nghiệp sẽ dễ dàng thống kê các đối tượng sở hữu trí tuệ đã được đăng ký, chưa được đăng ký hoặc cần phải đăng ký để lựa chọn các đối tượng có tiềm năng cao để định giá, cấp phép, chuyển nhượng hoặc sử dụng làm tài sản góp vốn.

Thách thức và giải pháp thực thi

Theo các chuyên gia, bên cạnh những lợi ích nêu trên, quy định này cũng đặt ra một số thách thức nhất định mà doanh nghiệp cần lưu ý:

1. Danh mục nội bộ có thể chứa các thông tin nhạy cảm như bí mật kinh doanh hoặc dữ liệu công nghệ, đòi hỏi doanh nghiệp phải thiết lập cơ chế bảo mật chặt chẽ để tránh rủi ro rò rỉ thông tin.
2. Việc phân loại và đánh giá các tài sản trí tuệ chưa hoàn thiện cũng là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều bộ phận chuyên môn khác nhau trong doanh nghiệp.

Để chuẩn bị cho việc thực thi quy định mới một cách hiệu quả, doanh nghiệp cần có cách tiếp cận chủ động và có hệ thống:

• Trước hết, cần tiến hành rà soát toàn bộ các tài sản trí tuệ hiện có, bao gồm cả những tài sản chưa đăng ký hoặc chưa được thương mại hóa.
• Từ đó, doanh nghiệp xây dựng một danh mục nội bộ với các thông tin cơ bản như tên tài sản, loại quyền, mô tả chi tiết, tình trạng pháp lý, bộ phận phụ trách và mức độ bảo mật cần thiết. Việc chuẩn hóa cấu trúc danh mục ngay từ đầu sẽ giúp thuận lợi cho quá trình cập nhật và khai thác về sau.
• Cùng với đó, doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận liên quan, nhất là pháp chế, kế toán và kỹ thuật, nhằm bảo đảm việc phân loại tài sản và xác định khả năng ghi nhận kế toán được thực hiện một cách nhất quán và chính xác.

Tầm nhìn dài hạn: Từ tuân thủ đến chiến lược

Về dài hạn, danh mục quyền sở hữu trí tuệ không nên chỉ dừng lại ở việc đáp ứng yêu cầu tuân thủ pháp luật, mà cần được khai thác như một công cụ quản trị chiến lược mạnh mẽ. Từ nguồn dữ liệu đầy đủ này, doanh nghiệp có thể lựa chọn các tài sản có giá trị cao để phát triển thành danh mục khai thác thương mại, tối ưu hóa lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Đối với các đối tượng sở hữu trí tuệ chưa đăng ký, doanh nghiệp cần tiến hành các thủ tục đăng ký kịp thời để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Đối với các đối tượng sở hữu trí tuệ không phải đăng ký như bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch bảo vệ phù hợp thông qua các giải pháp công nghệ tiên tiến hoặc các hợp đồng pháp lý chặt chẽ như thỏa thuận bảo mật hay thỏa thuận không tiết lộ thông tin.