Luật Hòa giải ở cơ sở 2013: Đề xuất 5 chính sách lớn để sửa đổi, nâng cao hiệu quả
Tại Hội nghị gần đây, ông Cù Thu Anh, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý thuộc Bộ Tư pháp, đã nhấn mạnh rằng sau hơn 12 năm triển khai thi hành, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã tạo lập một cơ sở pháp lý quan trọng cho các hoạt động hòa giải trong cộng đồng dân cư. Công tác hòa giải ở cơ sở đã đạt được nhiều thành tựu tích cực, với nhiều mâu thuẫn và tranh chấp nhỏ trong nhân dân được giải quyết kịp thời ngay tại địa phương. Điều này góp phần hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài, giảm bớt áp lực cho các cơ quan tư pháp, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đồng thời duy trì an ninh, trật tự và ổn định xã hội.
Những hạn chế cần tháo gỡ
Tuy nhiên, qua quá trình thực hiện, một số quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế và bất cập đáng kể, đòi hỏi phải được điều chỉnh. Một trong những vấn đề nổi bật là quy định về giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành chưa được làm rõ, dẫn đến tình trạng rất ít vụ việc hòa giải thành được Tòa án ra quyết định công nhận. Điều này làm giảm hiệu quả và ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở.
5 nhóm chính sách sửa đổi được đề xuất
Để khắc phục những tồn tại này, Bộ Tư pháp đã đề xuất 5 nhóm chính sách lớn để đưa vào dự thảo Luật sửa đổi. Các chính sách này bao gồm:
- Hoàn thiện cơ chế lựa chọn và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở: Nhằm đảm bảo tính kịp thời, linh hoạt và hiệu quả của hoạt động hòa giải, đồng thời nâng cao vai trò và tính chủ động của hòa giải viên.
- Xác định rõ địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải: Chính sách này hướng đến việc làm rõ địa vị pháp lý, phạm vi tham gia và trách nhiệm của người được mời, tránh nhầm lẫn với vai trò của hòa giải viên, và khuyến khích sự tham gia của người có uy tín hoặc chuyên môn pháp luật.
- Nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành: Mục tiêu là công nhận giá trị pháp lý của các thỏa thuận hòa giải thành, từ đó nâng cao vị trí và ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở.
- Thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hòa giải: Chính sách này nhằm thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, hỗ trợ nghiệp vụ cho hòa giải viên, và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận dịch vụ hòa giải.
- Phân định rõ và đề cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở: Đảm bảo sự đồng bộ với Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Tổ chức chính quyền địa phương, đồng thời huy động sức mạnh của các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong hỗ trợ hoạt động hòa giải.
Ý kiến đóng góp từ các chuyên gia
Tại Hội nghị, các đại biểu cơ bản đã thống nhất với những chính sách được đề xuất, đồng thời đóng góp thêm nhiều ý kiến cụ thể để hoàn thiện dự thảo. PGS, TS Trương Hồ Hải, Viện trưởng Nhà nước và Pháp luật tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đã tập trung vào ba vấn đề trọng tâm:
- Thứ nhất, ông nhấn mạnh sự cần thiết phải làm rõ hơn chế độ và chính sách đối với đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Hiện nay, hoạt động này chủ yếu dựa trên tinh thần tự nguyện, trong khi đầu tư cho hòa giải viên tuy nhỏ nhưng mang lại hiệu quả xã hội lớn. Việc tăng cường kinh phí hoạt động, hỗ trợ tài liệu, và đào tạo kỹ năng là yêu cầu cấp thiết.
- Thứ hai, ông đề xuất cần luật hóa và cụ thể hóa chặt chẽ các nội dung liên quan đến việc thu hút chuyên gia và người có uy tín tham gia hòa giải để đảm bảo tính khả thi.
- Thứ ba, ông lưu ý về việc bổ sung cơ chế theo dõi và giám sát việc thực thi các quyết định công nhận hòa giải thành, nhằm ngăn ngừa những bất cập mới phát sinh.
Ngoài ra, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ninh, ông Đặng Bá Bắc, đã đề xuất hoàn thiện cơ chế tổ chức và quản lý hoạt động hòa giải ở cơ sở, đặc biệt trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc bổ sung các quy định phù hợp với đặc thù địa bàn biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cũng như thúc đẩy chuyển đổi số thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu và số hóa hồ sơ.
Hướng tiếp thu và hoàn thiện
Đại diện Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý đã đánh giá cao những ý kiến góp ý từ các đại biểu và khẳng định rằng cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến này để tiếp tục hoàn thiện chính sách. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng các quy định cụ thể trong dự thảo luật, hướng tới nâng cao hiệu quả hòa giải và phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân.
