Ngày 8.7, Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM tổ chức hội nghị lấy ý kiến sửa đổi, bổ sung luật Phòng, chống rửa tiền. Tại hội nghị, Hội Công chứng viên TP.HCM bày tỏ lo ngại một số quy định mới có thể làm phát sinh thêm thủ tục và chi phí đối với hoạt động công chứng, đặc biệt là giao dịch mua bán, chuyển nhượng nhà đất.
Chi phí phát sinh từ quy định báo cáo giao dịch đáng ngờ
Theo bà Ninh Thị Hiền, đại diện Hội Công chứng viên TP.HCM, nếu yêu cầu các tổ chức hành nghề công chứng phải rà soát, nhận diện và báo cáo giao dịch có dấu hiệu đáng ngờ, chi phí tuân thủ sẽ tăng đáng kể. Chi phí này bao gồm đầu tư phần mềm, lưu trữ dữ liệu, đào tạo nhân sự, xây dựng quy trình nội bộ và thực hiện chế độ báo cáo.
Bà Hiền ước tính mỗi thủ tục phát sinh có thể làm tăng chi phí khoảng 9.000 - 15.000 đồng cho mỗi hồ sơ công chứng. Với khoảng 6,6 triệu hồ sơ công chứng mỗi năm trên cả nước, tổng chi phí phát sinh sẽ rất lớn và cuối cùng có thể được chuyển sang người dân, doanh nghiệp thông qua phí dịch vụ công chứng.
Công chứng viên không có thẩm quyền xác minh nguồn tiền
Hội Công chứng viên TP.HCM cho rằng dự thảo đang giao quá nhiều trách nhiệm cho công chứng viên trong việc phát hiện, báo cáo giao dịch có dấu hiệu rửa tiền, trong khi họ không phải là bên trực tiếp thực hiện thanh toán giữa các bên giao dịch. Đối với hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, góp vốn hay cho thuê tài sản, việc thanh toán chủ yếu do các bên tự thực hiện hoặc chuyển khoản qua ngân hàng. Công chứng viên không có thẩm quyền, cũng không có công cụ để xác minh nguồn tiền, thu nhập hay mối quan hệ giữa các bên nhằm đánh giá giao dịch có dấu hiệu rửa tiền hay không.
Hội cũng chỉ ra nhiều dấu hiệu được coi là "giao dịch đáng ngờ" trong luật hiện hành còn thiếu tiêu chí cụ thể. Ví dụ, quy định về giao dịch có giá trị lớn không phù hợp với thu nhập của khách hàng hay giá chuyển nhượng bất động sản không phù hợp với giá thị trường hiện chưa có cơ chế xác định rõ ràng. Trong khi đó, phần lớn giao dịch bất động sản tại TP.HCM đều có giá trị từ 400 triệu đồng trở lên và sử dụng phương thức thanh toán bằng tiền mặt, chuyển khoản, nên nếu áp dụng máy móc, rất nhiều hồ sơ có thể phải báo cáo.
Kiến nghị sửa luật để giảm gánh nặng cho người dân
Từ thực tế trên, Hội Công chứng viên TP.HCM kiến nghị sửa quy định theo hướng chỉ yêu cầu báo cáo đối với những giao dịch do chính đối tượng báo cáo trực tiếp thực hiện với khách hàng; đồng thời không giao từng công chứng viên hoặc tổ chức hành nghề công chứng tự báo cáo giao dịch đáng ngờ. Thay vào đó, hội đề xuất xây dựng cơ chế phối hợp và chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Tư pháp và Ngân hàng Nhà nước, tận dụng cơ sở dữ liệu công chứng đang được xây dựng để phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền. Việc này vừa bảo đảm hiệu quả quản lý, vừa tránh phát sinh thêm gánh nặng chi phí và thủ tục cho người dân cũng như các tổ chức hành nghề công chứng.
Đại diện Sở Tư pháp TP.HCM cũng góp ý về khoản 3 điều 4 luật Phòng, chống rửa tiền, cho rằng quy định này hơi bó buộc khi yêu cầu Chính phủ phải được sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để quy định hoạt động mới phát sinh có rủi ro về rửa tiền. Sở Tư pháp đề nghị Quốc hội nghiên cứu lại cho phù hợp, vì thông thường các luật đều giao cho Chính phủ quy định chi tiết.
