Sự Cần Thiết Của Đại Biểu Quốc Hội Là Luật Sư Trong Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền
Ban hành văn bản quy phạm pháp luật là một trong những chức năng chính và hoạt động thường xuyên của Quốc hội. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và mục tiêu phát triển kinh tế, xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, công tác lập pháp càng trở nên cấp thiết và cần được ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy hoạt động lập pháp vẫn còn khoảng cách so với yêu cầu thực tế.
Hiện nay, khoảng 90% các dự án luật, pháp lệnh trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội do Chính phủ soạn thảo, phản ánh nhu cầu làm luật từ thực tiễn quản lý. Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng: Tại sao Quốc hội không nâng cao chất lượng lập pháp với sự tham gia chính thức của các chuyên gia pháp lý hành nghề luật sư – những người hàng ngày đối mặt với pháp luật từ phía người dân và doanh nghiệp?
Điều Kiện Tiên Quyết Và Lợi Thế Của Luật Sư Khi Trở Thành Đại Biểu Quốc Hội
Đại biểu Quốc hội là người được nhân dân tín nhiệm bầu, hoạt động tại cơ quan quyền lực cao nhất để đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân. Điều kiện tiên quyết và cơ bản nhất đối với bất kỳ đại biểu nào là sự am hiểu pháp luật, trước khi xét đến các tiêu chí khác về chuyên môn hay thành phần đại diện. Đây không phải yêu cầu hình thức, mà là nền tảng xuất phát từ bản chất của Quốc hội với tư cách cơ quan lập pháp – nơi mỗi quyết định định hình khuôn khổ pháp lý cho đời sống quốc gia.
Một đại biểu thiếu tri thức pháp luật căn bản sẽ khó thẩm định chất lượng dự án luật, nhận diện bất cập tiềm ẩn hoặc đưa ra kiến nghị xác đáng. Khi luật sư trở thành đại biểu Quốc hội, điều kiện am hiểu pháp luật đã được đáp ứng tự nhiên, giúp nâng cao chất lượng xây dựng luật, tăng cường giám sát và bảo vệ quyền lợi nhân dân. Kỹ năng nghiên cứu pháp lý của luật sư không chỉ dừng ở kiến thức hàn lâm, mà còn được kiểm chứng qua thực tiễn hành nghề đa dạng.
Vai Trò Của Luật Sư – Đại Biểu Quốc Hội Trong Công Tác Lập Pháp
Tại Việt Nam, mặc dù pháp luật quy định sự tham gia của Liên đoàn Luật sư Việt Nam trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, nhưng hoạt động này vẫn còn hạn chế. Luật sư không phải công chức, viên chức, nên có thể bảo đảm tính khách quan và toàn diện trong quá trình soạn thảo, phản biện pháp luật, tránh được "tư duy bộ ngành". Ý kiến đóng góp của luật sư – đại biểu Quốc hội không chỉ mang yếu tố lập pháp thuần túy, mà còn phản chiếu thực tiễn áp dụng pháp luật ngay trong quá trình lập pháp.
Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật xác định công tác xây dựng pháp luật là "đột phá của đột phá" trong hoàn thiện thể chế, chuyển tư duy lập pháp theo hướng phục vụ sáng tạo và phát triển. Luật sư hành nghề – với tư cách người đại diện lợi ích dân sự, am hiểu pháp luật và có kỹ năng phản biện chuyên nghiệp – nếu đồng thời là đại biểu Quốc hội, sẽ đưa tiếng nói xã hội vào nghị trường bằng ngôn ngữ pháp lý chính xác và thuyết phục.
Vai Trò Trong Hoạt Động Giám Sát Và Cải Cách Tư Pháp
Giám sát tối cao là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội. Chức năng này chỉ phát huy tác dụng khi đại biểu không chỉ biết "nói" mà còn biết "hỏi đúng" – có năng lực chuyên môn để nhận diện vi phạm pháp luật tiềm ẩn trong hoạt động của cơ quan hành pháp và tư pháp. Khi chuyên môn hành nghề luật sư được vận dụng, đại biểu có thể phân tích báo cáo từ góc độ tuân thủ pháp luật, nhận diện sai phạm có hệ thống và kiến nghị chấn chỉnh kịp thời.
Trong lĩnh vực cải cách tư pháp và phòng chống tham nhũng, đại biểu là luật sư mang đến hướng tiếp cận đặc thù. Với kinh nghiệm tranh tụng, họ biết rõ "điểm nghẽn" của hệ thống tư pháp, từ sự không nhất quán trong áp dụng pháp luật đến rào cản tiếp cận công lý. Thông qua chất vấn tại Quốc hội, đại biểu là luật sư có thể đặt câu hỏi sắc sảo về các vụ việc tham nhũng, tạo sức ép giải trình thực chất đối với cơ quan Nhà nước.
Vấn Đề Và Giải Pháp Để Phát Huy Vai Trò Của Luật Sư Trong Quốc Hội
Thực trạng cơ cấu đại biểu Quốc hội hiện nay cho thấy một số vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn. Theo Nghị quyết số 1891/NQ-UBTVQH15 ngày 10/11/2025, tổng số đại biểu dự kiến là 500 người, với tỷ lệ đại biểu chuyên trách ít nhất 40%, nhưng chưa có quy định cụ thể về cơ cấu dành riêng cho thành phần có chuyên môn pháp lý hành nghề thực tiễn như luật sư. Đây là khoảng trống cần được nghiên cứu trong các nhiệm kỳ tiếp theo.
Để phát huy hiệu quả vai trò của luật sư trong cơ quan lập pháp cao nhất, cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:
- Hoàn thiện chính sách về cơ cấu đại biểu Quốc hội có chuyên môn pháp lý hành nghề thực tiễn: Bổ sung cơ cấu định hướng dành riêng cho luật sư trong các Nghị quyết về thành phần đại biểu.
- Sửa đổi Luật Luật sư và Luật Tổ chức Quốc hội: Tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ và cơ chế quản lý xung đột lợi ích cho luật sư đảm nhiệm vị trí đại biểu Quốc hội.
- Thiết lập cơ chế huy động luật sư vào hoạt động tư vấn chuyên môn cho Quốc hội: Tăng cường vai trò của Viện Nghiên cứu lập pháp và hình thành đội ngũ luật sư công làm việc trong hệ thống cơ quan lập pháp.
- Liên đoàn Luật sư Việt Nam chủ động giới thiệu và hỗ trợ luật sư tiêu biểu tham gia ứng cử: Đề xuất những luật sư có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng tham gia bầu cử.
- Xây dựng quy tắc đạo đức nghề nghiệp về quản lý xung đột lợi ích: Ban hành quy định cụ thể để luật sư – đại biểu Quốc hội công khai khai báo lợi ích khi thảo luận vấn đề liên quan.
- Tăng cường bồi dưỡng kiến thức về hoạt động nghị trường cho luật sư: Trang bị kỹ năng thảo luận, tranh luận và tiếp cận vấn đề kinh tế – xã hội ở tầm vĩ mô.
Sự cần thiết của đại biểu Quốc hội là luật sư trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam không phải là mệnh đề lý luận trừu tượng, mà là yêu cầu thực tiễn xuất phát từ chức năng của Quốc hội. Điều kiện am hiểu pháp luật là tiên quyết, và luật sư hành nghề đã sở hữu lợi thế này ngay từ đầu. Qua các vai trò trong lập pháp, giám sát, và cải cách tư pháp – phòng chống tham nhũng, đại biểu là luật sư mang đến nghị trường không chỉ kiến thức pháp lý, mà còn kinh nghiệm thực tiễn sống động từ người dân và doanh nghiệp – những chủ thể mà pháp luật được tạo ra để phục vụ và bảo vệ.
