Ngày 9/7, dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tổ chức hội thảo xin ý kiến về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng và hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng. Tham gia hội thảo có các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học đến từ Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học quốc gia Hà Nội; Sở Dân tộc và Tôn giáo TP Hà Nội.
Hoàn thiện chi tiết dự thảo hướng dẫn luật
Phát biểu đề dẫn, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung cho biết, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo đã được Quốc hội khóa 14 thông qua tại kỳ họp thứ nhất, luật có hiệu lực thi hành ngày 1/1/2027. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo sửa đổi năm 2026 giao cho Chính phủ ban hành Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành khoảng 1/3 số điều khoản. Hiện Ban soạn thảo đã xây dựng dự thảo Nghị định gồm 7 chương và 78 điều.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung, xây dựng Nghị định hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo là có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đồng thời cũng là nhiệm vụ khó. “Luật có đi vào cuộc sống được hay không phụ thuộc hoàn toàn vào tính chi tiết, cụ thể của Nghị định này. Nếu không quy định rõ ràng, Luật sẽ có nguy cơ bị vô hiệu hóa trên thực tế”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Thay đổi cách xin ý kiến tham vấn
Để dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật tín ngưỡng, tôn giáo bảo đảm tính thực tiễn cao, Ban soạn thảo đã thay đổi cách xin ý kiến tham vấn. Thay vì gộp cả 78 điều để xin ý kiến trong một hội thảo, ban soạn thảo tập trung thảo luận sâu về các nhóm vấn đề. “Đi vào từng nhóm vấn đề thì sẽ mời được các chuyên gia chuyên sâu, người am hiểu nhất về lĩnh vực đó. Cách làm này sẽ giúp hoàn thiện dự thảo đạt chất lượng tốt nhất”, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung khẳng định.
Với ý nghĩa đó, Thứ trưởng đề nghị hội thảo tập trung thảo luận sâu hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng và hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng phải đăng ký.
Định danh điện tử hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng
Luật Tín ngưỡng, tôn giáo sửa đổi năm 2026 bổ sung một điều mới quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, trong đó quy định cụ thể chủ thể thực hiện các hoạt động này và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan. Các đại biểu tham gia hội thảo đều đồng quan điểm với ban soạn thảo khi nhận định, việc xây dựng hướng dẫn chi tiết thi hành Luật tín ngưỡng, tôn giáo là nhiệm vụ rất khó.
Khẳng định môi trường ảo phải tuân thủ quyền và nghĩa vụ như môi trường thực, các đại biểu cho rằng, chỉ các tổ chức, cá nhân tôn giáo hợp pháp, được Nhà nước công nhận mới được phép hoạt động trên không gian mạng. Mọi hành vi nằm ngoài phạm vi hoặc lợi dụng không gian mạng để bôi nhọ, xuyên tạc sẽ bị xử lý nghiêm. Đồng thời, bắt buộc áp dụng biện pháp định danh điện tử, quản lý chặt chẽ đường dẫn mạng, tài khoản mạng xã hội và nghiên cứu hành lang pháp lý để quản lý những yếu tố tôn giáo xuyên biên giới.
Ngăn chặn tình trạng biến tướng, "thương mại hóa" tâm linh
Đối với hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tôn giáo, nhiều đại biểu nhấn mạnh: Nghị định cần tập trung nhận diện và mã hóa các hoạt động thuộc diện bắt buộc phải đăng ký (nơi công cộng, ảnh hưởng đến không gian chung và an ninh trật tự). Đồng thời kiên quyết đấu tranh, ngăn chặn tình trạng biến tướng, "thương mại hóa" tâm linh, đặc biệt là hiện tượng doanh nghiệp núp bóng sau các khu du lịch nghỉ dưỡng để trục lợi bất chính.
Về nguyên tắc xây dựng Nghị định, các chuyên gia lưu ý Ban soạn thảo cần rà soát kỹ lưỡng các tiêu chí định lượng (như dự kiến con số 50 người để xác định quy mô lớn hoặc tính chất phức tạp). Việc quy định phải mang tính “hướng dẫn, cụ thể hóa thủ tục thực hiện” dựa trên thực tiễn, tuyệt đối không tự ý dựng lên các "hàng rào kỹ thuật" làm hạn chế quyền tự do hiến định của người dân hoặc lấn sân sang thẩm quyền giải thích Luật của Quốc hội.
Phải rõ chủ thể, chuẩn điều kiện và minh bạch trách nhiệm
Trân trọng cảm ơn các ý kiến phát biểu rất thẳng thắn, tâm huyết và đầy trách nhiệm của các chuyên gia, nhà khoa học và các nhà quản lý, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung nhấn mạnh: “Ban soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu toàn bộ để phục vụ quá trình hoàn thiện dự thảo”. Thứ trưởng cho rằng, bản thân Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 đã là một đạo luật rất khó, độ khó này lại tăng lên gấp bội khi xây dựng Nghị định quy định chi tiết.
Trên cơ sở thảo luận, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung cho rằng, về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng (Điều 8), cách thiết kế và bố trí điều khoản như dự thảo hiện tại đang làm trùng lắp các bộ thủ tục hành chính giữa môi trường thực và môi trường mạng. Để đảm bảo tính mạch lạc, Thứ trưởng yêu cầu Ban soạn thảo thiết kế lại cấu trúc Điều 8. Trong đó về chủ thể và nội dung hoạt động cần dẫn chiếu rõ ràng chủ thể nào và nội dung gì được phép hoạt động trên không gian mạng dựa trên các điều khoản đã được minh định sẵn trong Luật.
Về điều kiện hoạt động, điều tiên quyết là tổ chức, cá nhân phải hoàn thành và có kết quả giải quyết thủ tục hành chính tương ứng ở đời thực (đã thông báo, đã đăng ký hoặc đã được chấp thuận) thì mới được phép chuyển hóa hoạt động đó lên môi trường mạng. Về trách nhiệm của các bên, Thứ trưởng cho rằng, quy định rõ nét trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động tôn giáo mạng; trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách và trách nhiệm phối hợp của các cơ quan liên quan (an ninh mạng, viễn thông...). Đối với chế tài và hành vi nghiêm cấm, Thứ trưởng đề nghị nghiên cứu bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm và hình thức xử lý vi phạm trên không gian mạng để làm cơ sở răn đe, ngăn chặn sai phạm.
Hai tiêu chí “tính chất phức tạp” và “quy mô lớn”
Về hai tiêu chí “tính chất phức tạp” và “quy mô lớn” trong hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng phải đăng ký, theo Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung, việc đưa ra các tiêu chí nhận diện phải hướng thẳng vào mục tiêu tối cao là bảo đảm an ninh trật tự và an toàn xã hội. “Các tiêu chí đưa ra (dù là quy mô lớn hay tính chất phức tạp) mục đích cuối cùng là để khoanh vùng, nhận diện các hoạt động phát sinh nguy cơ ảnh hưởng đến không gian chung, đến an ninh trật tự để yêu cầu đăng ký quản lý, từ đó hạn chế tối đa sự lạm dụng, trục lợi”, Thứ trưởng đề nghị.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung, định hướng tiêu chí phải được thiết kế sao cho vừa cụ thể để thực thi nhưng phải đủ thuyết phục. Ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu các ý kiến góp ý của đại biểu, phối hợp chặt chẽ với các chuyên gia và các đơn vị nghiệp vụ để rà soát, giải trình và hoàn thiện dự thảo đạt chất lượng cao nhất.
