Hóa đơn chính chủ: Xác thực sinh trắc học từ ngày 15.5
Cục Thuế (Bộ Tài chính) đã hoàn tất việc nâng cấp hệ thống hóa đơn điện tử (HĐĐT) lên phiên bản v1.0, đáp ứng yêu cầu xác thực sinh trắc học, nhằm tăng cường an toàn và bảo mật trong quá trình sử dụng HĐĐT. Theo quy định mới, từ ngày 15.5, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp (DN) phải thực hiện xác thực sinh trắc học khi đăng ký mới hoặc thay đổi thông tin đăng ký sử dụng HĐĐT, bao gồm họ tên, số căn cước công dân, ngày sinh và các thông tin khác. Người thực hiện cần có tài khoản VNeID mức độ 2 và đã cài đặt ứng dụng eTax Mobile. Nếu quá 1 ngày không hoàn tất xác thực sinh trắc học, hồ sơ đăng ký hoặc thay đổi thông tin sử dụng HĐĐT sẽ bị từ chối.
Trong nhiều năm qua, tình trạng lấy cắp thông tin căn cước công dân để thành lập DN "ma" nhằm mua bán hóa đơn đã diễn ra phổ biến. Nhiều người bất ngờ bị tạm hoãn xuất cảnh do trở thành người đại diện pháp luật của những công ty "từ trên trời rơi xuống" với khoản nợ thuế lớn. Điển hình là trường hợp bà N.N.T.H (tỉnh Lâm Đồng) khi xuất cảnh cuối năm 2025 bị tạm hoãn vì công ty do bà làm đại diện pháp luật nợ 308 triệu đồng tiền thuế. Bà H. khẳng định không hề thành lập DN hay ủy quyền cho ai, và cho rằng việc mất chứng minh nhân dân nhiều năm trước có thể là nguyên nhân. Không chỉ hủy chuyến xuất cảnh, bà còn phải mất nhiều thời gian, công sức để giải quyết hậu quả. Trên các diễn đàn thuế, nhiều người chia sẻ phát hiện thông tin cá nhân bị đánh cắp để thành lập DN thể hiện trên VNeID và xin tư vấn xử lý. Quy định về hóa đơn chính chủ được kỳ vọng sẽ hạn chế tối đa tình trạng này.
Ý kiến chuyên gia về giải pháp sinh trắc học
Ông Nguyễn Đức Nghĩa, Phó giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM, đánh giá việc áp dụng sinh trắc học trong sử dụng HĐĐT sẽ góp phần tăng tính minh bạch trong quản lý thuế và hạn chế DN "ma". Ông nhấn mạnh: "Hiện nay, bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân, trở thành người đại diện pháp luật của một công ty. Từ một bản sao căn cước công dân bị đánh cắp hoặc mua bán trái phép, nhiều người bất ngờ trở thành 'giám đốc bất đắc dĩ', phải đối mặt với các rủi ro pháp lý, nghĩa vụ thuế và trách nhiệm liên quan đến hoạt động của DN do kẻ gian lập ra." Ông Nghĩa cho rằng việc ứng dụng sinh trắc học không còn xa lạ khi nhiều lĩnh vực như ngân hàng, viễn thông đã triển khai rộng rãi. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, hệ thống kỹ thuật cần vận hành ổn định, thuận tiện, tránh gây phát sinh thêm thủ tục hoặc khó khăn cho DN.
Về dài hạn, cơ quan thuế cần tăng cường quản lý theo dòng tiền thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tính hợp pháp hình thức của hóa đơn điện tử. Việc kiểm soát giao dịch thông qua dữ liệu thanh toán và luồng tiền thực tế sẽ giúp nâng cao hiệu quả chống thất thu thuế và hạn chế mua bán hóa đơn trái phép.
Cần áp dụng sinh trắc học từ khâu đăng ký kinh doanh
Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú đánh giá việc áp dụng sinh trắc học trong đăng ký và sử dụng HĐĐT là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế lợi dụng thông tin cá nhân để thành lập DN "ma", qua đó giảm thất thu ngân sách và làm sạch dữ liệu người nộp thuế. Những năm gần đây, thủ tục đăng ký DN ngày càng thông thoáng, thuận tiện, nhưng cũng phát sinh bất cập khi nhiều đối tượng lợi dụng thông tin của người khác để thành lập DN phục vụ mua bán hóa đơn, gian lận thuế. Việc cơ quan thuế triển khai xác thực sinh trắc học đối với người nộp thuế mới thành lập hoặc thay đổi thông tin người đại diện pháp luật sẽ giúp xác định đúng chủ thể, hạn chế giả mạo danh tính và việc thành lập DN "ma". Nếu điều kiện cho phép, nên mở rộng áp dụng sinh trắc học đối với các DN đang hoạt động để hỗ trợ cơ quan quản lý xác định chính xác số lượng người nộp thuế thực tế còn hoạt động.
Ông Tú dẫn số liệu từ cơ quan thuế cho thấy hiện có gần 1 triệu người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Nếu không xử lý triệt để, con số này sẽ tiếp tục tăng, gây phát sinh nhiều chi phí quản lý. Để xử lý tận gốc, ông Tú đề xuất cần có giải pháp đồng bộ như đơn giản hóa thủ tục giải thể DN, xử lý xóa nợ thuế phù hợp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong toàn bộ vòng đời hoạt động của DN, bao gồm cả thủ tục thành lập và giải thể thông qua xác thực sinh trắc học.
Dù HĐĐT đã được cấp mã của cơ quan thuế và sắp tới bổ sung thêm lớp xác thực sinh trắc học, ông Tú cho rằng mối lo lớn nhất của DN hiện nay vẫn là rủi ro liên quan đến hóa đơn khi đối tác ngừng hoạt động hoặc bỏ trốn sau giao dịch. Do đó, cần có cơ chế phân định rõ trách nhiệm tại thời điểm phát hành hóa đơn nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch, giảm rủi ro cho DN làm ăn chân chính.
Lo ngại về rủi ro hóa đơn và đề xuất mở rộng
Ông Nguyễn Đức Nghĩa đánh giá cao giải pháp tăng cường xác thực nhưng cũng cho rằng cộng đồng DN vẫn còn nhiều lo ngại về rủi ro hóa đơn. Vấn đề được quan tâm nhất là trường hợp DN mua hàng, nhận hóa đơn hợp pháp tại thời điểm giao dịch nhưng sau đó bên bán ngừng hoạt động hoặc chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, dẫn đến nguy cơ không được khấu trừ thuế đầu vào. Ông đặt câu hỏi liệu việc bổ sung sinh trắc học có giải quyết dứt điểm tình trạng DN bị xuất toán hóa đơn hay không.
Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật TNHH Minh Đăng Quang, nhìn nhận sinh trắc học mới chỉ giới hạn cho DN mới đăng ký hoặc thay đổi thông tin người đại diện, còn DN đang hoạt động thì chưa, do đó chưa thể giải quyết triệt để DN "ma" trong vài năm tới. Kẻ gian có thể lách bằng cách mua lại công ty đang hoạt động. Khi đăng ký lại chữ ký số, đại diện pháp luật mới phải xác nhận sinh trắc học, lúc đó mới có thể giải quyết. Theo ông, sinh trắc học phải áp dụng từ khâu đăng ký kinh doanh, vì thuế là hậu kiểm nên không thể chặn hết. Dù việc áp dụng sinh trắc học giúp môi trường hóa đơn sạch hơn, DN vẫn không hết hoang mang khi đối tác xuất hóa đơn không kê khai, nộp thuế thì sẽ không được khấu trừ. Chưa kể DN có thể trở thành nạn nhân nếu hóa đơn nằm trong đường dây mua bán hóa đơn.
