Hơn 50 năm sau trận đánh chấn động thế giới, đội trưởng mang bí danh Út Nhỏ của Đội 11 biệt động đã được trả lại tên thật: Bùi Văn Ráng. Ông hy sinh ngày 31/1/1968 khi chỉ huy 17 chiến sĩ tấn công Tòa Đại sứ Mỹ tại Sài Gòn, một mục tiêu được mệnh danh là "Tòa Nhà Trắng ở phương Đông".
Trận đánh lịch sử và lời hứa "đánh đến người cuối cùng"
Rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, Đội 11 biệt động độc lập gồm 17 người, do Út Nhỏ làm đội trưởng, đã tấn công Tòa Đại sứ Mỹ. Sau 6 giờ cầm cự, toàn bộ đội hy sinh, chỉ còn Ba Đen sống sót nhưng bị bắt. Út Nhỏ trúng lựu đạn và hy sinh tại chỗ.
Trước giờ xuất kích, ông từng nói với Đại tá Tư Chu: "Anh yên tâm. Tôi và anh Ba Đen sẽ lo được. Chúng tôi hứa với anh là sẽ đánh đến người cuối cùng...". Lời hứa ấy đã được thực hiện trọn vẹn.
Hành trình tìm lại tên thật
Suốt hơn nửa thế kỷ, bí danh Út Nhỏ là tên duy nhất được biết đến. Đồng đội không rõ tên thật, quê quán, gia đình cũng không biết ông hy sinh ở đâu. Cuối năm 2025, bà Nguyễn Thị Bích Nga, Chủ nhiệm CLB Truyền thống Kháng chiến Khối Biệt động Sài Gòn - Gia Định, tìm thấy một bài báo cũ đăng trên báo Cựu chiến binh TPHCM từ 16 năm trước, cho biết Đại tá Tư Chu đã xác minh được thân nhân của Út Nhỏ.
Từ đó, danh tính thật được hé lộ: ông tên Bùi Văn Ráng, sinh năm 1928, quê huyện Cần Giuộc (Long An cũ), nhập ngũ năm 1947, tập kết ra Bắc năm 1954 và trở về Nam năm 1966. Ông chưa lập gia đình, cha mẹ và anh chị em đều đã mất. Người cháu dâu hiện là người duy nhất thờ cúng ông.
Vai trò thực sự của Út Nhỏ trong trận đánh
Nhờ tài liệu giải mật từ Trung tâm Thẩm vấn quân sự hỗn hợp (CMIC) của Mỹ, ông Hồ Duy Hùng, cựu chiến sĩ điệp báo, đã làm rõ vai trò chỉ huy của Út Nhỏ. Theo đó, từ tối 28/1 đến rạng sáng 31/1/1968, hầu như toàn bộ quá trình chuẩn bị cho trận đánh đều do Út Nhỏ trực tiếp tổ chức: vận chuyển vũ khí, bố trí điểm hẹn, phân công lực lượng, liên lạc với cơ sở cách mạng. Ngay cả Ba Đen, người sống sót duy nhất, cũng hoạt động theo kế hoạch do Út Nhỏ sắp xếp.
Trước đây, nhiều tư liệu thường nhắc Ba Đen là chỉ huy chính, nhưng thực tế Út Nhỏ mới là đội trưởng phụ trách tổ chức.
Kết quả: 49 chiến sĩ được công nhận liệt sĩ
Tháng 1/2026, ông Bùi Văn Ráng (Út Nhỏ) cùng 48 chiến sĩ biệt động Sài Gòn hy sinh trong đợt 1 Tổng tiến công Tết Mậu Thân được Nhà nước công nhận là liệt sĩ, truy tặng Bằng "Tổ quốc ghi công". Trong số 49 trường hợp, ông là người duy nhất xác minh được đầy đủ nhân thân.
Nỗi day dứt của người ở lại
Hài cốt của Út Nhỏ và các đồng đội vẫn chưa được tìm thấy. Người duy nhất sống sót là ông Ba Đen (tên thật Ngô Thành Vân) đã qua đời năm 1978 vì tai nạn giao thông, mang theo nỗi day dứt về 16 đồng đội đã hy sinh.
Giáo sư sử học Mỹ Larry Berman từng nhận định: "Tháng 1/1968, có hơn nửa triệu lính Mỹ cùng khoảng một triệu quân Việt Nam Cộng hòa, nhưng Sài Gòn vẫn không được bảo vệ. Người dân Mỹ nhìn thấy hình ảnh Tòa Đại sứ Mỹ chìm trong lửa đạn và bắt đầu đặt câu hỏi: Nếu chúng ta đang thắng, tại sao điều này vẫn xảy ra? Cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân đã làm lộ ra rằng toàn bộ cuộc chiến được xây dựng trên cơ sở của một lời dối trá".
Việc tìm lại tên thật của Út Nhỏ là một phần trong hành trình lâu dài của những người lính già nhằm tri ân đồng đội, khép lại những khoảng trống lịch sử sau hơn nửa thế kỷ.
