Cải Cách Thủ Tục Hành Chính: Định Hướng Đúng Nhưng Kết Quả Chậm, Cần Đột Phá Tư Duy
Tư duy "lấy người dùng làm trung tâm" đang được xác định là mục tiêu then chốt trong kiểm soát và quản lý thủ tục hành chính, vượt xa khỏi việc chỉ đơn thuần số hóa quy trình. Tuy nhiên, dù định hướng đúng đắn, quá trình cải cách vẫn đối mặt với nhiều thách thức, dẫn đến kết quả chậm trễ so với kỳ vọng.
Thành Tựu và Hạn Chế Trong Cải Cách
Theo số liệu từ Bộ Tư pháp, giai đoạn 2007-2010 chứng kiến những bước tiến đáng kể: Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủ tục hành chính được công khai, gần 5.000 thủ tục được đơn giản hóa, tiết kiệm khoảng 30.000 tỷ đồng mỗi năm. Đến tháng 1/2026, việc cắt giảm và đơn giản hóa đã đạt 87,2% với gần 2.700 thủ tục hành chính và 83,2% với gần 2.000 điều kiện kinh doanh.
Tuy nhiên, các đánh giá chỉ ra rằng cách tiếp cận hiện tại vẫn thiên về rà soát từng quy trình riêng lẻ thay vì tái thiết kế toàn diện phương thức vận hành. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh: "Điểm nghẽn hệ thống là độ trễ lớn trong ban hành chủ trương, dẫn đến cải cách đúng định hướng nhưng chậm về kết quả." Ngoài ra, phân cấp chưa đi kèm cơ chế kiểm soát mạnh, gây ra sự khác biệt trong quy định giữa các địa phương.
Những Nguy Cơ Hệ Thống Được Chỉ Ra
Bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân, đã thẳng thắn nêu bốn nguy cơ có thể làm suy yếu nỗ lực cải cách:
- Thể chế lệch pha: Khoảng cách giữa chủ trương và triển khai, như trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, nơi các nghị định mâu thuẫn gây điểm nghẽn.
- Nhân sự quá tải: Áp lực công việc lớn tại cấp xã, phường, với ví dụ ở Bắc Ninh và Đồng Tháp cho thấy sự chênh lệch khối lượng hồ sơ.
- Dữ liệu phân tán: Số hóa chưa liên thông thực chất, hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng, như chia sẻ từ ông Nguyễn Ngọc Nam ở Bắc Ninh về khó khăn trong truy cập số liệu.
- Tài chính cứng nhắc: Phân bổ ngân sách theo định biên thay vì dựa trên khối lượng công việc thực tế.
Giải Pháp Đột Phá Cho Tương Lai
Để vượt qua thách thức, Ban IV Hội đồng tư vấn đề xuất các giải pháp then chốt:
- Đổi mới phương thức tổ chức: Chuyển sang mô hình tập trung vào xây dựng chính sách và kiểm soát kết quả, kết hợp ủy quyền có kiểm soát cho khâu kỹ thuật.
- Kiểm soát theo hành trình thủ tục: Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu dùng chung.
- Tăng cường số hóa thực chất: Như ông Đỗ Đình Rô từ Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, dữ liệu phát sinh cần tự động cập nhật và liên thông ngay lập tức để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả.
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh đồng tình: "Cần đổi mới tư duy quản lý, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, tổng rà soát và đánh giá rủi ro để xác định thủ tục cần giữ hay chỉ hậu kiểm." Những nỗ lực này hứa hẹn tạo nền tảng vững chắc, nâng cao hiệu quả quản trị công và năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.
