Chia sẻ ebook lậu: Nguy cơ phạt tiền lên đến 20 triệu đồng theo dự thảo mới
Theo dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân do Bộ Công an đề xuất, hành vi số hóa và phát tán trái phép các ấn phẩm định dạng in thành định dạng điện tử để chia sẻ miễn phí hoặc bán kiếm lời có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng. Điều này được quy định tại điểm n khoản 1 Điều 14 của dự thảo, nhằm tăng cường bảo vệ quyền tác giả trong không gian số.
Không chỉ bán, chia sẻ miễn phí cũng vi phạm
Nhiều người dùng lầm tưởng rằng chỉ khi scan sách để bán mới là vi phạm, còn việc tự chụp ảnh, scan thành file PDF rồi gửi miễn phí cho người khác là vô hại. Tuy nhiên, TS - Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng luật sư Chính Pháp (Đoàn luật sư TP Hà Nội), phân tích: “Dưới góc độ pháp lý, hành vi tự ý chuyển đổi ấn phẩm in sang định dạng điện tử để chia sẻ miễn phí hoặc bán đều bị coi là xâm phạm quyền tác giả, bản quyền.” Ông nhấn mạnh rằng sách in và sách điện tử đều được bảo hộ theo Luật sở hữu trí tuệ, và yếu tố “trái phép” được xác định qua việc xâm phạm quyền tài sản của chủ sở hữu.
Luật sư Cường cũng chỉ ra rằng việc chia sẻ ebook, PDF chỉ được coi là hợp pháp trong một số trường hợp cụ thể, chẳng hạn như khi sách đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền và thuộc về phạm vi công cộng. Tuy nhiên, ngay cả với các tác phẩm kinh điển như Truyện Kiều, nếu một nhà xuất bản ra mắt ấn bản mới với phần hiệu đính, chú thích, hình ảnh minh họa và thiết kế dàn trang mới, toàn bộ sự sáng tạo đó vẫn thuộc sở hữu bản quyền hợp pháp. Do đó, việc tự ý scan và lan truyền file PDF của ấn bản này vẫn bị xem là hành vi xâm phạm.
Nguy cơ pháp lý từ việc tiêu thụ sách “lậu”
Về phía người tiêu thụ, pháp luật hiện hành về sở hữu trí tuệ chủ yếu tập trung xử lý các hành vi xâm phạm quyền tài sản như sao chép, phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo độc giả không nên chủ quan cho rằng việc tải ebook “lậu” về tự đọc cá nhân là an toàn. Ranh giới giữa sử dụng cá nhân và vi phạm pháp luật trên không gian số rất mong manh.
TS - Luật sư Đặng Văn Cường phân tích: “Khi người tiêu thụ thực hiện các hành vi như sao chép thêm bản, lưu trữ có chủ đích để chia sẻ, chuyển giao cho người khác hoặc đăng tải lên môi trường mạng, thì các hành vi này đã cấu thành sự can thiệp vào quyền khai thác tác phẩm của chủ sở hữu.” Ông nhấn mạnh rằng cá nhân không còn là người tiếp nhận thụ động mà trở thành chủ thể thực hiện hành vi vi phạm, từ đó phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Hơn nữa, thói quen tiêu thụ ebook “lậu” dù vô tình hay cố ý đều trực tiếp tiếp tay cho hành vi xâm phạm bản quyền, gây tổn hại nặng nề đến quyền lợi chính đáng của các tác giả và ngành xuất bản. Việc quay lưng với sách lậu và lựa chọn các nền tảng có bản quyền là cách để độc giả tự bảo vệ mình trước các rủi ro pháp lý, đồng thời góp phần xây dựng môi trường tri thức lành mạnh.
Vùng xám với tác phẩm nước ngoài
Một vùng xám phổ biến khác trên mạng là nhiều website tự dịch các truyện từ nước ngoài như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc rồi đăng tải miễn phí cho người xem. Nhiều người lầm tưởng khi chưa có đơn vị xuất bản hoặc khai thác bản quyền tại Việt Nam thì hành động tự do chia sẻ này là không vi phạm.
Tuy nhiên, do Việt Nam là thành viên của Công ước Berne, các tác phẩm nước ngoài cũng được bảo hộ quyền tác giả tương tự tác phẩm trong nước. Luật sư Đặng Văn Cường giải thích: “Việc chưa có đơn vị nào mua bản quyền tại Việt Nam không đồng nghĩa với việc tác phẩm được ‘tự do sử dụng’, mà chỉ phản ánh rằng quyền đó chưa được khai thác thương mại tại thị trường Việt Nam.” Do đó, các website dịch và đăng truyện miễn phí, dù không thu phí và chưa có bản dịch chính thức, về bản chất vẫn là hành vi phát tán trái phép tác phẩm.
Trong bối cảnh này, nhiều hội nhóm phát tán ebook lậu đã thông báo đóng cửa sau khi dự thảo của Bộ Công an được đề xuất, phản ánh sự thay đổi trong nhận thức và hành vi của cộng đồng mạng. Độc giả được khuyến khích sử dụng sách điện tử thông qua các ứng dụng, nền tảng cung cấp nội dung đã mua bản quyền hợp pháp để tránh các rủi ro pháp lý và ủng hộ ngành xuất bản.
