Cục Thuế vừa có cảnh báo về tình trạng doanh nghiệp thành lập không nhằm mục đích kinh doanh mà để phát hành hóa đơn khống, tổ chức mua bán hóa đơn. Chính sách hoàn thuế giá trị gia tăng đang bị một bộ phận đối tượng lợi dụng để thực hiện các hành vi gian lận, trốn thuế, chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ ngân sách nhà nước.
Chiêu thức mua bán hóa đơn khống ngày càng tinh vi
Theo Cục Thuế, chiêu thức phổ biến hiện nay là thông qua việc mua bán, sử dụng trái phép hóa đơn và tổ chức các chuỗi doanh nghiệp “ma”, doanh nghiệp trung gian nhằm hợp thức hóa hồ sơ hoàn thuế. Đáng chú ý, hành vi vi phạm không còn mang tính đơn lẻ mà đã chuyển dần sang hoạt động có tổ chức, liên tỉnh, phân tầng. Các đối tượng sử dụng biện pháp kỹ thuật để che giấu dòng tiền.
Phân loại 4 nhóm đối tượng vi phạm
Qua theo dõi, ngành thuế phân loại các đối tượng thành 4 nhóm:
Nhóm 1: Doanh nghiệp được thành lập nhằm mục đích mua bán trái phép hóa đơn, được xác định có mức độ rủi ro cao nhất. Đây là các doanh nghiệp thành lập không nhằm mục đích sản xuất kinh doanh thực tế, mà để phát hành hóa đơn khống, tổ chức mua bán hóa đơn. Cơ quan thuế xác định 4 hành vi điển hình liên quan đến mua bán, sử dụng trái phép hóa đơn, nhằm chiếm đoạt hoàn thuế giá trị gia tăng.
Theo Cục Thuế, các doanh nghiệp thuộc nhóm này thường có quy mô siêu nhỏ, số lao động dưới 10 người, kinh doanh nhiều loại hàng hóa, dịch vụ khác nhau. Doanh nghiệp hoạt động trong thời gian ngắn và có tính luân chuyển (thay đổi địa chỉ kinh doanh, bỏ địa chỉ kinh doanh) để thực hiện hành vi mua trái phép hóa đơn tại nhiều địa bàn khác nhau nhằm hạn chế sự phát hiện của cơ quan chức năng. Nhóm này cũng có nhiều dấu hiệu tài chính bất thường như doanh thu lớn, giá trị hóa đơn cao nhưng số thuế phải nộp rất thấp; hóa đơn đầu vào được lập sau hóa đơn đầu ra; hàng hóa mua vào và bán ra phát sinh cùng thời điểm với giá trị tương đương. Giao dịch qua ngân hàng mang tính kỹ thuật khi tiền được chuyển vào và rút ra nhanh chóng, doanh số giao dịch lớn nhưng số dư tài khoản rất thấp hoặc bằng không. Ngoài ra, các doanh nghiệp thường sử dụng người đại diện pháp luật thuê hoặc giả mạo và được tổ chức theo mô hình phân tầng gồm doanh nghiệp đầu vào, doanh nghiệp trung gian và doanh nghiệp đầu ra.
Nhóm 2: Các doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh thực tế nhưng cố ý mua bán hóa đơn trái phép để nâng khống chi phí khấu trừ thuế giá trị gia tăng, hoặc hoàn thuế và làm giảm thu nhập chịu thuế.
Nhóm 3: Các cá nhân, hộ kinh doanh có hoạt động kinh doanh thực tế nhưng không đăng ký kinh doanh nên không thể xuất hóa đơn hợp pháp và phải mua hóa đơn nhằm hợp thức hóa giao dịch. Hành vi này thuộc trường hợp sử dụng bất hợp pháp hóa đơn. Theo cơ quan thuế, nhóm này thường hoạt động trong lĩnh vực vận tải, vật liệu xây dựng như đất, đá, cát, sỏi hoặc kinh doanh hàng nhập khẩu.
Nhóm 4: Các doanh nghiệp lợi dụng hoạt động bán lẻ để xuất hóa đơn khống. Các doanh nghiệp này khai thác thực tế nhiều người tiêu dùng không yêu cầu lấy hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ nên không xuất hóa đơn cho giao dịch thực tế. Sau đó, doanh nghiệp sử dụng phần doanh thu này để xuất hóa đơn cho các đơn vị có nhu cầu mua hóa đơn đầu vào nhằm thu lợi bất chính. Nhóm doanh nghiệp này thường hoạt động trong các lĩnh vực như xăng dầu, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng.
Biện pháp ngăn chặn và xử lý
Cục Thuế đã có chỉ đạo mới với hành vi lập 2 sổ kế toán để gian lận thuế, đề nghị các đơn vị quản lý, tư vấn thuế tăng cường tuyên truyền, ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lập hai hệ thống sổ kế toán trở lên nhằm che giấu doanh thu, gian lận. Ngoài ra, Cục Thuế cũng nghiên cứu gỡ lệnh hoãn xuất cảnh ngay khi người dân nộp đủ thuế, phối hợp với cơ quan xuất nhập cảnh để hủy lệnh hoãn xuất cảnh theo thời gian thực.
Bộ Tài chính đề xuất tạm hoãn xuất cảnh người nợ thuế từ 1 triệu đồng nếu không còn ở địa chỉ kinh doanh. Năm 2025, cơ quan thuế nhận được 6.972 công văn, giấy giới thiệu của cơ quan công an đề nghị cung cấp hồ sơ, tài liệu liên quan đến lĩnh vực thuế để phục vụ công tác quản lý, trấn áp tội phạm kinh tế.
