Chỉ còn hơn một tháng trước khi Nghị định 284/2026 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa có hiệu lực, mạng xã hội vẫn tràn ngập lời mời mở tài khoản, nạp tiền và giao dịch tiền ảo, tiền số qua những nền tảng chưa được cấp phép.
Ma trận dẫn dụ nhiều tầng
Ban đầu chỉ là một video trên mạng với tiêu đề "Mỗi ngày kiếm vài triệu đồng nhờ AI trading", sau vài phút xem, anh D. (TP.HCM) được mời vào một nhóm Telegram có hơn 5.000 thành viên để học miễn phí. Trong nhóm, mỗi ngày đều có "chuyên gia" đọc lệnh mua bán, liên tục đăng ảnh tài khoản lãi lớn và lời cảm ơn của thành viên. Sau vài buổi, anh được hướng dẫn mở tài khoản theo đường link giới thiệu và nạp vài triệu đồng để "trải nghiệm". Ban đầu có lãi, anh rút được một khoản nhỏ; nhưng khi tăng vốn lên hàng chục triệu đồng, tài khoản liên tục bị yêu cầu đóng thêm phí xác minh, phí chống rửa tiền rồi cuối cùng bị khóa. Đó là kịch bản đang xuất hiện ngày càng phổ biến trên mạng xã hội.
Chỉ cần tìm kiếm các cụm từ như "đầu tư tiền số", "copy trade", "AI trading" hay "robot giao dịch", người dùng sẽ dễ dàng bắt gặp hàng loạt video, hội nhóm và lớp học miễn phí. Thay vì yêu cầu chuyển tiền ngay, nhiều nhóm xây dựng quy trình nhiều bước. Ban đầu là chia sẻ kiến thức, phân tích thị trường hoặc livestream miễn phí. Người quan tâm sau đó được đưa vào các nhóm Telegram, Zalo hoặc Facebook để nhận "tín hiệu giao dịch", trước khi được hướng dẫn mở tài khoản, nhập mã giới thiệu và nạp tiền.
Một trong những chiêu thức phổ biến là sử dụng cơ chế tiếp thị liên kết (affiliate). Người giới thiệu được hưởng hoa hồng theo số tài khoản mở mới hoặc phí giao dịch phát sinh. Bên cạnh đó là hàng loạt hình ảnh tài khoản lãi gấp đôi, gấp ba, tỷ lệ thắng trên 90% hoặc lời hứa "không cần biết tài chính vẫn kiếm tiền nhờ AI".
Ba mô hình lừa đảo phổ biến
Anh Hồng Ngô (38 tuổi, ngụ P.Diên Hồng, TP.HCM) từng tham gia nhiều nhóm tiền số cho biết hầu như nhóm nào cũng có chung "kịch bản" như khoe ảnh lãi, đọc lệnh miễn phí, cho rút thử một khoản nhỏ rồi mới khuyến khích tăng vốn. Các mô hình mời gọi đầu tư tiền số hiện nay thường xoay quanh ba cách kiếm tiền chính. Thứ nhất là mô hình Ponzi: dùng tiền của người tham gia sau để trả lãi cho người vào trước. Thời gian đầu, hệ thống vẫn chi trả đều đặn để tạo niềm tin, nhưng khi dòng tiền mới không còn đủ, mô hình sẽ sụp đổ. Thứ hai là các dự án quảng bá mức lợi nhuận rất cao, thậm chí khoe tài khoản tăng hàng nghìn phần trăm. Khi đã thu hút đủ tiền từ nhà đầu tư, bên vận hành có thể đóng hệ thống, khóa tài khoản hoặc biến mất. Thứ ba là mô hình hưởng phí giao dịch qua đường link giới thiệu. Cách thức này tương tự tiếp thị liên kết, người tham gia mở tài khoản bằng mã giới thiệu thì người mời sẽ được chia một phần phí mỗi khi tài khoản đó phát sinh giao dịch. Người chơi thắng hay thua không phải điều họ quan tâm. Chỉ cần người được giới thiệu tiếp tục mua bán là sàn và người mời đều có tiền.
Bộ Công an cũng nhiều lần cảnh báo các đối tượng thường tiếp cận người dân qua mạng xã hội, sau đó từng bước dụ dỗ đầu tư tài chính, chứng khoán hoặc tiền ảo. Một số mô hình còn vận hành theo kiểu đa cấp, trả thưởng cho người giới thiệu thêm thành viên. Các vụ PaynetCoin hay đường dây huy động vốn bằng tiền số tại Phú Thọ đều cho thấy nhiều hệ thống hoạt động theo mô hình lấy tiền người sau trả cho người trước.
Vừa mất tiền, vừa có thể bị xử phạt
Trao đổi với Thanh Niên chiều 20.7, luật sư Nguyễn Hồ Hiếu Thuận, Giám đốc Công ty luật TNHH Thuận Hồ (Đoàn LS TP.HCM), cho biết Nghị định 284/2026 đánh dấu bước hoàn thiện khung pháp lý đầu tiên đối với thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Điểm đáng chú ý là từ ngày 1.9, nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa thông qua tổ chức chưa được Bộ Tài chính cấp phép có thể bị xử phạt từ 30 đến 50 triệu đồng. Quy định này không nhằm cấm giao dịch tài sản mã hóa mà hướng dòng tiền vào các tổ chức được cấp phép, đáp ứng yêu cầu về quản trị, quản lý tài sản khách hàng, an toàn hệ thống, phòng chống rửa tiền và bảo vệ nhà đầu tư. "Điều quan trọng là tổ chức đó có được Bộ Tài chính cấp phép hoạt động theo khuôn khổ pháp lý của Việt Nam hay không", LS Thuận nhấn mạnh.
Thực tế thời gian qua, nhiều người chỉ quan tâm nền tảng nào có phí thấp, nhiều đồng tiền hoặc hứa hẹn lợi nhuận cao mà bỏ qua yếu tố pháp lý. Tuy nhiên, khi Nghị định 284 có hiệu lực, việc lựa chọn nền tảng không còn đơn thuần là quyết định đầu tư mà đã trở thành yêu cầu tuân thủ pháp luật. Không chỉ có nguy cơ bị xử phạt, người tham gia các nền tảng chưa được cấp phép còn đối mặt nhiều rủi ro khác. Theo LS Thuận, nhiều nền tảng yêu cầu người dùng cung cấp căn cước công dân, hộ chiếu, dữ liệu sinh trắc học, tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử. Nếu dữ liệu bị thu thập và sử dụng trái phép, nhà đầu tư có thể bị giả mạo danh tính hoặc bị lợi dụng để thực hiện các giao dịch trái pháp luật.
Ngoài ra, khi nền tảng đặt pháp nhân hoặc máy chủ ở nước ngoài, việc giải quyết tranh chấp gần như rất khó khăn. Nhà đầu tư có thể không xác định được chủ thể chịu trách nhiệm, thiếu cơ chế khiếu nại hiệu quả hoặc không thể thi hành phán quyết khi xảy ra sự cố. Đáng chú ý, những cá nhân tham gia quảng bá, lôi kéo người khác đầu tư hoặc hưởng hoa hồng từ các nền tảng hoạt động trái quy định cũng có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi.
Khuyến cáo từ luật sư
Đồng quan điểm, luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng văn phòng LS Tinh Thông Luật (Đoàn LS TP.HCM), lưu ý: Nghị định 284 cho thấy thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn phát triển tự phát sang quản lý có điều kiện. Nếu tiếp tục giao dịch sau khi nghị định có hiệu lực, cá nhân đầu tư không chỉ đối mặt nguy cơ bị xử phạt mà còn rất khó được bảo vệ quyền lợi nếu sàn ngừng hoạt động, bị tấn công mạng hoặc phát sinh tranh chấp. "Nhà đầu tư cần thay đổi tư duy, không chỉ nhìn vào lợi nhuận hay chi phí giao dịch mà phải xem tư cách pháp lý của tổ chức cung cấp dịch vụ là tiêu chí đầu tiên trước khi mở tài khoản", LS Bình khuyến cáo.
Cụ thể, trước khi giao dịch, điều đầu tiên cần kiểm tra là nền tảng đã được Bộ Tài chính cấp phép hay chưa. Sau đó là thông tin về pháp nhân, quốc gia thành lập, cơ chế quản lý tài sản khách hàng, quy trình nạp - rút tiền, chính sách bảo mật dữ liệu và cơ chế giải quyết tranh chấp. Ông Bình cũng lưu ý, nhà đầu tư đặc biệt cảnh giác với các nền tảng chỉ hoạt động thông qua Telegram, Zalo hoặc Facebook, sử dụng đường link giới thiệu, yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân nhưng không công khai thông tin pháp lý. Các mô hình quảng bá "AI trading", "copy trade", cam kết lợi nhuận cố định hoặc hứa hẹn sinh lời cao nhưng không giải thích được cơ chế vận hành đều cần được xem là dấu hiệu rủi ro. Mọi người nên dành thêm thời gian kiểm tra tính hợp pháp của nền tảng trước khi đầu tư. Điều này không chỉ giúp giảm nguy cơ mất tài sản mà còn tránh rơi vào trường hợp vừa thiệt hại kinh tế, vừa có nguy cơ bị xử phạt theo Nghị định 284.
