Buôn lậu, gian lận thương mại quý I/2026: Đường biển chiếm tỷ trọng vi phạm lớn nhất
Trong quý đầu năm 2026, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới tiếp tục diễn biến phức tạp trên nhiều tuyến và địa bàn khác nhau. Các hoạt động vi phạm nổi lên bao gồm vận chuyển pháo nổ, thực phẩm đông lạnh không đảm bảo an toàn tại tuyến biên giới phía Bắc giáp Trung Quốc và tuyến miền Trung giáp Lào. Đồng thời, các hành vi chỉ dẫn sai về tình trạng pháp lý, phạm vi bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp cũng được ghi nhận tại khu vực cảng biển, đặc biệt là Hải Phòng.
Tuyến đường biển dẫn đầu với 2.638 vụ vi phạm
Tuyến đường biển chiếm tỷ trọng vi phạm lớn nhất với 2.638 vụ trên tổng số 4.877 vụ, tương đương 54,1%, tăng 594 vụ (29%) so với cùng kỳ năm 2025. Hoạt động vi phạm tập trung chủ yếu tại các cảng lớn như Cát Lái, Hải Phòng, Cái Mép và Đà Nẵng. Các hành vi nổi cộm bao gồm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với nhãn hiệu; khai báo sai tình trạng pháp lý, phạm vi bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp; vi phạm quy định quản lý nhà nước đối với hàng nhập khẩu theo Thông tư số 10/2024/TT-BXD của Bộ Xây dựng.
Đáng chú ý, tại vùng biển Đông Bắc xuất hiện tình trạng vận chuyển trái phép dầu Diesel (DO) qua biên giới, trong khi khu vực biển Tây Nam ghi nhận hiện tượng khai sai về số lượng nhiên liệu dự trữ. Những diễn biến này cho thấy sự đa dạng và phức tạp của các phương thức vi phạm trong lĩnh vực hàng hải.
Tuyến đường bộ và hàng không cũng ghi nhận số vụ tăng mạnh
Tuyến đường bộ ghi nhận 1.384 vụ vi phạm, chiếm 28,4%, tăng 168 vụ (13,8%) so với cùng kỳ năm trước. Các vụ việc chủ yếu xảy ra tại các tuyến biên giới Việt Nam-Trung Quốc và Việt Nam-Campuchia. Các đối tượng đã lợi dụng chính sách tạo thuận lợi thương mại và chính sách ưu đãi cư dân biên giới để tiến hành buôn lậu. Mặt hàng vi phạm phổ biến gồm pháo nổ, đường kính trắng, thuốc bảo vệ thực vật và chất kích thích tăng trưởng, tập trung tại khu vực miền Trung và tuyến Việt Nam-Lào.
Tuyến hàng không phát hiện 249 vụ vi phạm, chiếm 5,1%, tăng 55 vụ (28%), với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 241,5 tỷ đồng. Vi phạm tập trung tại các sân bay quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng. Đáng lo ngại là tình trạng vận chuyển ma túy qua các chuyến bay quá cảnh Qatar từ hành khách nhập cảnh từ Thái Lan hoặc các chuyến bay từ Việt Nam đi New Zealand, Australia. Bên cạnh đó, chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới tiếp tục là động cơ khiến các đối tượng gia tăng vận chuyển trái phép vàng qua đường hàng không.
Tuyến chuyển phát nhanh và bưu điện không ngoại lệ
Tuyến chuyển phát nhanh và bưu điện phát hiện 418 vụ vi phạm, chiếm 8,57%, tăng 37 vụ (10%), với trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 288,1 tỷ đồng. Điều này cho thấy các phương thức vận chuyển hiện đại cũng bị lợi dụng cho các hoạt động phi pháp, đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ hơn từ phía cơ quan chức năng.
Cục Hải quan triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát
Trước diễn biến phức tạp trên, Cục Hải quan đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kiểm soát. Cụ thể, cơ quan này đã ban hành 3 kế hoạch lớn và 12 văn bản cảnh báo đối với các mặt hàng rủi ro cao như vàng, thuốc lá, thuốc lá điện tử, vũ khí, vật liệu nổ, mỹ phẩm và đá nhân tạo. Đồng thời, Cục Hải quan tăng cường các biện pháp kiểm soát chống buôn lậu dịp cuối năm 2025 và công tác phòng, chống ma túy, kiểm soát tiền chất trong năm 2026; kịp thời ban hành văn bản tăng cường kiểm soát đối với hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép xăng dầu qua biên giới.
Cùng với đó, Cục Hải quan đã tham mưu Bộ Tài chính kiện toàn Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả theo Quyết định số 420/QĐ-BTC ngày 09/3/2026; xây dựng, lấy ý kiến đối với dự thảo quy định mới về chế độ báo cáo công tác phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hoàn thiện Đề án nâng cao năng lực kiểm soát của lực lượng kiểm soát hải quan.
Kết quả đạt được và thách thức phía trước
Từ ngày 15/12/2025 đến 14/3/2026, toàn ngành Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 4.877 vụ vi phạm, tăng 1.001 vụ (25,8%) so với cùng kỳ năm 2025, với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 4.766 tỷ đồng. Cơ quan Hải quan đã khởi tố 4 vụ, chuyển khởi tố 28 vụ; số thu nộp ngân sách nhà nước đạt hơn 201,3 tỷ đồng.
Trong công tác phòng, chống ma túy, lực lượng hải quan đã chủ trì và phối hợp với Công an, Bộ đội Biên phòng phát hiện, bắt giữ 46 vụ với 58 đối tượng, trong đó Hải quan chủ trì 13 vụ. Tang vật thu giữ gồm 244kg ma túy các loại, bao gồm 33,4kg cần sa; 22,8kg heroin; 8,5kg cocain; 19,2kg ketamine; 160,6kg ma túy tổng hợp cùng 372,25 gram ma túy khác.
Kết quả trên cho thấy, dù đã đạt nhiều chuyển biến tích cực, song tình hình buôn lậu, gian lận thương mại vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Điều này đòi hỏi lực lượng hải quan tiếp tục nâng cao năng lực kiểm soát, chủ động nhận diện rủi ro và triển khai các biện pháp đấu tranh hiệu quả trong thời gian tới để bảo vệ nền kinh tế và an ninh quốc gia.
