Trong kỷ nguyên số, xâm phạm sở hữu trí tuệ ngày càng lan rộng và diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu người Việt trên các nền tảng như Facebook, TikTok, Shopee, YouTube, Zalo. Bản quyền báo chí bị đánh cắp, hình ảnh thương hiệu bị giả mạo, sản phẩm sáng tạo bị nhân bản nhanh chóng.
Chính phủ ra Công điện 38/CĐ-TTg truy quét vi phạm
Ngày 5/5/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng ký Công điện 38/CĐ-TTg, mở đợt cao điểm xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ trên toàn quốc từ ngày 7 đến 30/5. Đây là lời tuyên chiến mạnh mẽ với tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên cả môi trường thực và không gian số. Văn hóa “xài chùa” trên mạng phổ biến, công nghệ làm cho vi phạm dễ dàng và tinh vi hơn, khi thuật toán nền tảng ưu tiên lan truyền nội dung sao chép, cơ chế xử lý chậm hơn tốc độ phát tán.
“Cơn bão” đánh cắp chất xám trên không gian mạng
Tài sản trí tuệ trở thành nguồn lực cốt lõi của nền kinh tế tri thức, nhưng hành vi xâm phạm bản quyền gia tăng về quy mô và mức độ tinh vi. “Cuộc chiến” bảo vệ sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đã bước sang “mặt trận” mới, nơi hành vi đánh cắp chất xám khó phát hiện và xử lý.
“Ký sinh” nội dung số
Một cú click “chia sẻ” không dẫn nguồn, video “reup” trên TikTok hay Facebook Reels, bài báo bị sao chép “copy-paste” tạo nên mạng lưới vi phạm hệ thống. Đầu năm 2026, ca sĩ Tùng Dương phát hiện fanpage giả mạo dùng hình ảnh anh và nhạc sĩ Trần Tiến cắt ghép để quảng cáo thảo dược không rõ nguồn gốc. NSƯT Hạnh Thúy, nạn nhân của video deepfake, thừa nhận bị “đánh lừa” bởi công nghệ tinh vi.
Nhiếp ảnh gia mất nhiều ngày săn lùng khoảnh khắc đẹp, blogger thức trắng đêm viết bài phân tích đều có thể bị trang fanpage “luộc” sạch sau vài phút. Họ đóng dấu logo mới, cắt bỏ ký tên tác giả, biến thành công cụ câu tương tác, trục lợi từ quảng cáo. TikToker Trần Việt Anh (kênh “Anh Đoại Đến Đây” với 600 nghìn lượt theo dõi) cho biết: “Để tạo ra một video, đôi khi phải mất rất nhiều thời gian, nhưng chỉ vài phút sau khi đăng tải, nội dung đã bị reup sang hàng chục kênh khác. Điều khiến tôi tiếc nhất không chỉ là mất lượt xem, mà còn là công sức và câu chuyện phía sau sản phẩm bị quá xem nhẹ.”
Xâm phạm bản quyền báo chí và thương mại điện tử
Tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí nhức nhối khi nhiều tài khoản sử dụng thủ thuật “xào tin”, công cụ tự động hoặc AI viết lại nội dung, che giấu nguồn gốc. Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội, chia sẻ: “Một tác phẩm báo chí bị lấy cắp, cắt xén, giật lại tít, thay đổi ngữ cảnh, đưa lên các trang mạng ‘ký sinh’ không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho cơ quan báo chí và nhà báo, mà còn tạo nhiễu loạn thông tin, suy giảm niềm tin xã hội, thậm chí tiếp tay cho tin giả, tin sai lệch.”
Trên Shopee, Lazada, TikTok Shop, các shop online sử dụng trái phép hình ảnh sản phẩm của doanh nghiệp uy tín. Doanh nghiệp đầu tư hàng trăm triệu đồng thiết kế bộ sưu tập, nhưng chỉ vài tiếng sau khi lên sàn, hàng loạt tài khoản ảo sao chép kho ảnh, mô tả để bán hàng giả kém chất lượng với giá 1/3. Người tiêu dùng bị lừa, doanh nghiệp mất doanh thu và uy tín.
Những con số biết nói
Theo Liên minh Sáng tạo nội dung số Việt Nam, thiệt hại từ vi phạm bản quyền lên tới gần 350 triệu USD mỗi năm, khoảng 80% xảy ra trên nền tảng số. Việt Nam đứng trong nhóm nước dẫn đầu châu Á-Thái Bình Dương về tỷ lệ vi phạm bản quyền.
Đợt cao điểm theo Công điện 38/CĐ-TTg đã phanh phui nhiều vụ việc, đặc biệt là vụ án hình sự tại BH Media liên quan đến Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc công ty, đồng thời là Phó Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền Tác giả Việt Nam (VCCA). Các sai phạm liên quan đến Content ID/MCN trên YouTube, thu lợi khoảng 6 tỷ đồng. Danh sách người liên quan gồm ca sĩ Diệp Văn Lập (Quang Lập), Võ Văn Nam, Nguyễn Minh Đức, Ngô Thanh Tùng, Võ Hoàng Việt, Nguyễn Trung Trường Huy.
Các nội dung bị xâm phạm nhiều nhất là chương trình truyền hình, phim, nhạc và sách. Tình trạng phát lậu bóng đá như XoilacTV, CakhiaTV, RakhoiTV, CaheoTV bị triệt phá. K+ cho biết thiệt hại khoảng 300 tỷ đồng mỗi năm vì vi phạm bản quyền, trong một tháng phát hiện hàng nghìn đường link lậu. Phim lậu cũng bị ảnh hưởng khi nhiều website như Phim4k, Thìa Phim, CòTV ngừng hoạt động sau công điện.
Tại họp báo Chính phủ tháng 5 ngày 3/6, lực lượng chức năng đã xử lý hơn 1.500 vụ vi phạm, khởi tố 56 vụ án và 98 bị can, ngăn chặn 194 trang mạng vi phạm; lực lượng Quản lý thị trường tăng 210% số vụ xử lý so với cùng kỳ năm ngoái. Ngày 11/6, Công an tỉnh Phú Thọ khởi tố vụ án hình sự về xâm phạm quyền tác giả, khám xét 5 địa điểm tại Hà Nội và Phú Thọ, tổng thiệt hại ước tính hàng chục tỷ đồng.
Theo các chuyên gia, bản chất các trang web lậu là bẫy mã độc, cài cắm virus, trojan, spyware. Việc xem phim lậu, tải nhạc lậu, dùng phần mềm crack không chỉ gây thiệt hại cho chủ thể mà còn tác động đa tầng đến toàn xã hội.
