Tại Hà Nội, Văn phòng Bộ Công an vừa chủ trì phối hợp với Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức tọa đàm chính sách về một số văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Công an chủ trì xây dựng trong năm 2026. Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an, cho biết quá trình tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy bên cạnh những kết quả quan trọng, việc áp dụng bộ luật này vẫn bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc lớn.
Bảy vướng mắc lớn trong thực tiễn áp dụng Bộ luật Hình sự
Thứ nhất, một số quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt chưa bao quát hết các tình huống mới phát sinh trong thực tiễn. Đáng chú ý là các trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, đổi mới sáng tạo, mô hình sản xuất, kinh doanh mới; hoặc trường hợp cá nhân, tổ chức có vi phạm nhưng không vụ lợi, không tham nhũng và đã chủ động khắc phục toàn bộ hậu quả. Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng nghiêm minh nhưng nhân văn, khuyến khích khắc phục hậu quả và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Thứ hai, một số quy định mang tính nguyên tắc, nền tảng về tội phạm, đồng phạm, chuẩn bị phạm tội, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và các chế định về trách nhiệm hình sự còn có cách hiểu khác nhau, chưa thật sự đầy đủ để áp dụng thống nhất trong điều tra, truy tố, xét xử.
Thứ ba, hệ thống quy định về hình phạt còn bất cập. Trong đó, phạm vi áp dụng hình phạt tử hình còn rộng; ở một số tội danh, mức phạt tiền, phạt tù chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi; hình phạt tiền chưa theo kịp sự phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ tư, một số dấu hiệu định tội, định khung chưa rõ, chưa thống nhất, còn phụ thuộc nhiều vào cách hiểu và đánh giá của cơ quan áp dụng pháp luật. Bên cạnh đó, một số tình tiết định lượng không còn phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ năm, một số hành vi nguy hiểm mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự, dẫn đến việc chưa bảo đảm tính bao quát, toàn diện trong đấu tranh phòng, chống tội phạm. Một số quy định cũng chưa kịp thời thể chế hóa quan điểm của Đảng, chưa nội luật hóa đầy đủ các điều ước, thỏa thuận, cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Thứ sáu, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại hiện mới giới hạn ở 33 tội, chủ yếu thuộc nhóm tội về môi trường, kinh tế. Qua tổng kết, Bộ Công an nhận thấy các nhóm tội về thuế, lao động, tài chính, bảo hiểm; một số tội về tài sản như cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về sử dụng đất đai cũng cần được nghiên cứu quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại.
Thứ bảy, một số quy định trong Bộ luật Hình sự còn chưa thống nhất với nhau, chồng chéo hoặc trùng lặp với pháp luật chuyên ngành và pháp luật tư pháp hình sự. Một số quy định chưa logic, chưa bảo đảm tính khoa học, còn lỗi về kỹ thuật trình bày.
Đề xuất bổ sung nhiều hành vi chuẩn bị phạm tội cũng có thể bị phạt tù
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 25 tội mà người chuẩn bị phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự, chủ yếu về các tội xâm phạm an ninh quốc gia, một số tội xâm phạm tính mạng, sở hữu có tính chất bạo lực và các tội về khủng bố. Tuy nhiên, Bộ Công an đánh giá thực tế cho thấy có nhiều loại tội phạm mà ngay từ giai đoạn chuẩn bị công cụ, phương tiện hoặc tạo điều kiện thực hiện hành vi đã tiềm ẩn sự nguy hiểm đặc biệt lớn cho xã hội. Nếu không có cơ chế xử lý ngay từ giai đoạn này sẽ mất cơ hội ngăn chặn tội phạm từ sớm. Do đó, việc mở rộng các tội dù ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội là điều cần thiết.
Danh sách cụ thể các tội danh được bổ sung đối với hành vi chuẩn bị phạm tội vẫn chưa được công bố cụ thể, song Bộ Công an đề xuất sẽ tập trung vào các tội phạm có tính nguy hiểm cao cho xã hội, hành vi chuẩn bị có tính chất tổ chức, hoặc các tội danh mà nếu không ngăn chặn kịp thời sẽ dẫn ngay đến hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
Danh sách 25 tội danh hiện hành phải chịu trách nhiệm hình sự nếu chuẩn bị phạm tội
Theo Bộ luật Hình sự 2015, các tội danh bao gồm: Điều 108: Phản bội Tổ quốc; Điều 109: Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân; Điều 110: Gián điệp; Điều 111: Xâm phạm an ninh lãnh thổ; Điều 112: Bạo loạn; Điều 113: Khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân; Điều 114: Phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Điều 115: Phá hoại việc thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội; Điều 116: Phá hoại chính sách đoàn kết; Điều 117: Làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Điều 118: Phá rối an ninh; Điều 119: Chống phá cơ sở giam giữ; Điều 120: Tổ chức, cưỡng ép, xúi giục người khác trốn đi nước ngoài hoặc trốn ở lại nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân; Điều 121: Trốn đi nước ngoài hoặc trốn ở lại nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân; Điều 123: Giết người; Điều 134: Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác; Điều 168: Cướp tài sản; Điều 169: Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản; Điều 207: Làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả; Điều 299: Khủng bố; Điều 300: Tài trợ khủng bố; Điều 301: Bắt cóc con tin; Điều 302: Cướp biển; Điều 303: Phá hủy công trình, cơ sở, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia; Điều 324: Rửa tiền.
