Tập đoàn Alibaba (Trung Quốc) đã đệ đơn kiện Bộ Quốc phòng Mỹ (chính quyền Tổng thống Donald Trump đổi tên thành Bộ Chiến tranh) lên tòa án liên bang tại San Jose, bang California, yêu cầu được gỡ khỏi danh sách các doanh nghiệp bị cáo buộc hỗ trợ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).
Alibaba phản đối việc bị đưa vào danh sách đen
Trong đơn kiện nộp ngày 23/6, Alibaba, tập đoàn có trụ sở tại Hàng Châu, cho rằng Lầu Năm Góc đã đưa công ty vào danh sách mà không cung cấp bằng chứng hay lời giải thích thỏa đáng nào. Alibaba lập luận rằng quyết định này vi phạm các quy trình tố tụng hợp hiến cũng như quyền tự do ngôn luận của công ty, theo hồ sơ gửi lên tòa.
Vụ kiện được đưa ra sau khi Bộ Quốc phòng Mỹ hồi đầu tháng 6 cáo buộc một số tập đoàn lớn nhất của Trung Quốc hỗ trợ quân đội nước này, bao gồm Alibaba, Baidu và BYD. Các doanh nghiệp khác trong danh sách đen gồm các nhà sản xuất chip ChangXin Memory Technologies và Yangtze Memory Technologies, cùng hãng phát triển robot Unitree Robotics. Tencent, tập đoàn trò chơi điện tử và mạng xã hội hàng đầu Trung Quốc, cũng bị đưa vào danh sách này năm 2025.
Alibaba đã nỗ lực làm việc với Lầu Năm Góc
Alibaba cho biết tập đoàn đã làm việc với Lầu Năm Góc trong nhiều tháng về việc bị đưa vào danh sách, khi Bộ Quốc phòng Mỹ từng đăng tải một bản danh sách đen rồi bất ngờ gỡ xuống chỉ vài phút sau đó mà không đưa ra bất kỳ lời giải thích nào. Theo Alibaba, tập đoàn đã cung cấp các bằng chứng chi tiết chứng minh họ không phải là một bên hỗ trợ quân đội Trung Quốc, đồng thời trả lời các câu hỏi từ phía Mỹ và nộp văn bản giải trình. Tuy nhiên, Alibaba cho biết Bộ Quốc phòng Mỹ chưa từng phản hồi.
Ngay sau động thái của Lầu Năm Góc hồi tháng 6, Alibaba tuyên bố họ không phải là một công ty quân sự của Trung Quốc và cũng không tham gia bất kỳ chương trình hợp nhất quân sự - dân sự nào. Tập đoàn khẳng định sẽ thực hiện các biện pháp pháp lý để phản đối những cáo buộc sai lệch.
Tác động của danh sách đen
Mặc dù danh sách này hiện chưa gây ra nhiều hậu quả pháp lý trực tiếp, nhưng Bộ Quốc phòng Mỹ ngày càng sử dụng nó như một công cụ để hạn chế khả năng các công ty ký hợp đồng với quân đội Mỹ hoặc nhận tài trợ nghiên cứu. Việc bị đưa vào danh sách cũng được xem như một cảnh báo đối với các nhà đầu tư Mỹ và thường được coi là dấu hiệu báo trước khả năng phải đối mặt với các biện pháp hạn chế thương mại nghiêm khắc hơn.
Ngoài ra, Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng Quốc gia Mỹ cho năm tài khóa 2025 quy định Bộ Quốc phòng không được ký hợp đồng với bất kỳ tổ chức nào vận động hành lang hoặc đại diện cho các công ty Trung Quốc nằm trong danh sách, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 30/6. Alibaba cho biết trong đơn kiện rằng việc bị đưa vào danh sách khiến công ty không thể tiếp tục thuê một số đơn vị vận động hành lang đã đại diện cho họ trong nhiều năm, bao gồm các luật sư và chuyên gia vận động chính sách mà công ty cần để phản đối cáo buộc hỗ trợ quân đội Trung Quốc.
Alibaba cũng cho rằng chính phủ Mỹ đã không bảo đảm quy trình tố tụng hợp hiến, bởi tập đoàn chỉ biết bị đưa vào danh sách doanh nghiệp hỗ trợ quân đội Trung Quốc sau khi đọc thông báo từ Mỹ.
Bối cảnh và tiền lệ pháp lý
Khởi đầu là một công ty thương mại điện tử được xem như “Amazon của Trung Quốc”, Alibaba những năm gần đây đã chuyển hướng mạnh sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Các mô hình AI Qwen của tập đoàn hiện nằm trong nhóm dẫn đầu tại Trung Quốc và được triển khai rộng rãi tại các doanh nghiệp cũng như nhiều tổ chức khác.
Alibaba không phải là doanh nghiệp đầu tiên kiện Lầu Năm Góc vì bị gắn nhãn “công ty quân sự Trung Quốc”. Trước đó, các công ty công nghệ Trung Quốc như Advanced Micro-Fabrication Equipment và Xiaomi đã thành công trong việc được gỡ khỏi danh sách này sau khi khởi kiện Bộ Quốc phòng Mỹ. Tương tự Alibaba, Baidu và BYD đầu tháng này cũng bác bỏ đánh giá của Lầu Năm Góc cho rằng các công ty này hỗ trợ quân đội Trung Quốc, đồng thời phát tín hiệu có thể tiến hành các biện pháp pháp lý. Baidu cho biết sẽ “sử dụng mọi lựa chọn sẵn có” để được loại khỏi danh sách, trong khi BYD khẳng định sẽ bảo vệ quyền lợi “bằng mọi biện pháp hành chính và pháp lý khả thi”.
