Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được sử dụng rộng rãi để tạo hình ảnh, video chân thực chỉ trong vài thao tác, nhưng công nghệ này cũng bị lạm dụng để dựng tin giả, câu view. Nhiều người trẻ đã bị xử phạt vì hành vi này, và luật sư cảnh báo rằng cả người tạo lẫn người chia sẻ nội dung sai sự thật đều có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý.
Hàng loạt vụ việc người trẻ dùng AI tạo tin giả bị xử lý
Thời gian gần đây, nhiều trường hợp thanh thiếu niên bị cơ quan chức năng xử phạt vì sử dụng AI tạo dựng hoặc chia sẻ hình ảnh, video sai sự thật trên mạng xã hội. Ngày 8/4, tại Hà Nội, N.T.Đ. (21 tuổi) bị công an làm việc sau khi dùng AI tạo hình ảnh một người đàn ông ngất tại cây xăng, đăng kèm nội dung về giá xăng dầu nhằm câu view.
Tại Lào Cai, S.A.S. (28 tuổi) bị xử phạt 5 triệu đồng vì chia sẻ video do AI tạo, mô tả cảnh CSGT thổi nồng độ cồn một cụ già đi xe lăn, kèm bình luận xuyên tạc hoạt động của công an. Ngày 4/2, tại Lâm Đồng, ba người gồm L.H.A. (26 tuổi), K.T. (23 tuổi) và N.X.H. (26 tuổi) mỗi người bị phạt 7,5 triệu đồng vì dùng AI tạo video hư cấu, giật gân trên YouTube.
Hậu quả từ việc chia sẻ thông tin sai sự thật
Ngày 10/6, tại An Giang, một thanh niên 17 tuổi dùng ứng dụng AI Gemini tạo hình ảnh cá sấu nặng 80kg xuất hiện trên kênh Vịnh Tre rồi gửi vào nhóm gia đình. Mẹ của em tin là thật, trình báo và thông tin lan truyền. Chủ tịch UBND xã Núi Cấm đã xử phạt người cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật 7,5 triệu đồng.
Luật sư Hà Thị Khuyên, Văn phòng Luật sư Nhân Chính, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho biết: "Trong môi trường mạng, một hình ảnh giả nhưng được chia sẻ với lời dẫn gây sốc có thể lan truyền rất nhanh, khiến nhiều người hoang mang, tạo áp lực không cần thiết cho cơ quan chức năng trong việc xác minh, xử lý thông tin." Bà nhấn mạnh rằng pháp luật Việt Nam xem xét trách nhiệm của cả người tạo và người đăng tải, phát tán thông tin sai sự thật.
Quy định pháp luật về xử phạt tin giả
Theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống trên mạng có thể bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ thông tin và cải chính. Nếu gây hậu quả nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự.
Luật sư Khuyên lưu ý: "Nếu một hình ảnh AI được tạo ra với mục đích minh họa, giải trí, có chú thích rõ ràng, nguy cơ gây nhầm lẫn sẽ thấp hơn. Ngược lại, nếu hình ảnh giả được đăng tải với lời dẫn như sự việc có thật, gắn địa danh cụ thể, thời điểm cụ thể, hành vi này có thể bị xem xét là phát tán thông tin sai sự thật."
Xây dựng bản lĩnh số cho thanh thiếu niên
Luật sư Nguyễn Văn Đồng (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) khuyến cáo thanh thiếu niên cần trang bị kỹ năng nhận diện tin giả, kiểm chứng nguồn tin và ý thức trách nhiệm khi sử dụng công nghệ. "Người dùng cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ. Nếu chưa có nguồn xác thực, không nên chia sẻ chỉ vì tò mò hoặc muốn thu hút sự chú ý," ông nói.
Luật sư Đồng cũng nhấn mạnh: "Tuyệt đối không sử dụng AI để tạo ra hình ảnh, video hoặc giọng nói giả mạo nhằm bôi nhọ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc gây hiểu nhầm. Những hành vi như giả mạo phát ngôn, dựng deepfake đều tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật nghiêm trọng."
"Không gian mạng chỉ thực sự văn minh, an toàn và đáng tin cậy khi mỗi người dùng biết tự kiểm soát những gì mình tạo ra, đăng tải và chia sẻ. Một lượt chia sẻ tưởng như vô hại nhưng nếu tiếp tay cho tin giả thì vẫn có thể kéo theo hậu quả pháp lý trong đời thực," luật sư Đồng kết luận.
