Ngày 29.6, TAND tỉnh Lâm Đồng tiếp tục mở phiên xét xử phúc thẩm lần 3 vụ án 6 cựu chiến binh kêu oan tội hủy hoại rừng, sau hai lần hoãn trước đó. Phiên tòa trước đây phải hoãn do vắng mặt nguyên đơn dân sự là UBND phường Bắc Gia Nghĩa, cùng người làm chứng, giám định viên, điều tra viên.
Diễn biến vụ án kéo dài 11 năm
Theo hồ sơ, đầu năm 2015, Chi hội Cựu chiến binh thôn 6, xã Trường Xuân, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông (cũ) họp bàn việc phát dọn khu đất được cho là không còn rừng để trồng cây keo gây quỹ hoạt động. Các hội viên tham gia chặt cây bụi, dây leo và một số cây gỗ nhỏ, gom thành đống chờ đốt.
Kết luận giám định tháng 4.2015 của giám định viên tư pháp Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm thành phố Gia Nghĩa cũ) xác định diện tích rừng sản xuất bị hủy hoại là 0,98 ha, thiệt hại hơn 53 triệu đồng. Vụ án kéo dài 11 năm, trải qua 3 lần xét xử sơ thẩm, 2 lần phúc thẩm và 1 lần giám đốc thẩm. Sau khi bản án phúc thẩm lần 2 của TAND tỉnh Đắk Nông phạt 6 cựu chiến binh từ 6-7 tháng tù, dù đã chấp hành xong hình phạt, họ vẫn tiếp tục kêu oan.
Chưa đủ chứng cứ buộc tội theo TAND cấp cao
Năm 2020, TAND cấp cao tại TP.HCM khi xét xử giám đốc thẩm đã chỉ ra 9 vấn đề cho thấy chưa đủ căn cứ buộc tội 6 bị cáo, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm và phúc thẩm ở tỉnh Đắk Nông (nay là Lâm Đồng) để điều tra lại. Viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM cũng có văn bản hướng dẫn kiểm sát điều tra, chỉ ra nhiều vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và chứng cứ cần làm rõ để tránh oan sai.
Theo Viện KSND cấp cao, khoản 1 điều 189 Bộ luật Hình sự 1999, điểm 3.4 Thông tư liên ngành số 19/2007, và điểm b khoản 1 điều 20 Nghị định 157/2013 quy định hủy hoại rừng sản xuất chỉ bị xử lý hình sự khi diện tích thiệt hại trên 5.000 m². Tuy nhiên, hồ sơ xuất hiện nhiều tài liệu mâu thuẫn: biên bản xác minh tháng 3.2015 của Chi cục Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa xác định khu vực thiệt hại 100%, trong khi biên bản kiểm tra hiện trường của cơ quan điều tra xác định diện tích thiệt hại chỉ khoảng 0,4 ha. Viện trưởng đề nghị làm rõ diện tích còn lại do ai chặt phá, các bị cáo có thực sự chặt phá trong tháng 4.2015 không, và diện tích thiệt hại thực tế.
Phiên sơ thẩm lần 3 vẫn giữ nguyên mức án
Đầu năm 2026, TAND khu vực 6 - Lâm Đồng xét xử sơ thẩm lần 3 tiếp tục giữ nguyên quan điểm kết tội 6 bị cáo về tội hủy hoại rừng với mức án từ 6-7 tháng tù. Cụ thể, 5 cựu chiến binh mỗi người 6 tháng tù gồm: Ngân Xuân Dũng (65 tuổi), Vũ Tất Đắc (72 tuổi), Hoàng Văn Sằn (68 tuổi), Nguyễn Nam Thái (58 tuổi) và Cao Minh Điến (57 tuổi); riêng bị cáo Đỗ Mạnh Hùng (63 tuổi) lãnh 7 tháng tù.
Hội Cựu chiến binh Việt Nam lên tiếng
Đại biểu Quốc hội, Thượng tướng Bế Xuân Trường, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, đã nhiều lần có văn bản gửi Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng VKSND tối cao đề nghị chỉ đạo giải quyết khách quan. Nội dung văn bản nêu: "Các bị cáo đều là cựu chiến binh, từng tham gia quân đội, có nhiều đóng góp trong chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Hành vi bị cáo buộc không xuất phát từ động cơ vụ lợi cá nhân. Việc giải quyết vụ án cần đặc biệt thận trọng, không để xảy ra oan sai."
Quyết định giám đốc thẩm của TAND cấp cao tại TP.HCM xác định kết luận giám định tháng 4.2015 và tháng 7.2016 đều do ông Huỳnh Văn Triệu ký, nhưng ông không phải giám định viên có chuyên môn, trái với điều 34 Luật Giám định tư pháp. Do đó, căn cứ vào kết luận này để điều tra, truy tố, xét xử là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Sau khi vụ án bị hủy, Hội đồng Giám định tư pháp lĩnh vực lâm nghiệp thuộc Bộ NN-PTNT (cũ) ban hành kết luận giám định năm 2022 với nội dung "không thể giám định được ranh giới, diện tích rừng, trạng thái rừng bị thiệt hại".
Theo Thượng tướng Bế Xuân Trường, đây là kết luận chuyên môn cấp bộ, nhưng cơ quan tố tụng lại tái sử dụng kết luận của ông Huỳnh Văn Triệu để kết tội, vi phạm thủ tục. "Lẽ ra, cơ quan điều tra phải căn cứ vào kết luận giám định của Bộ NN-PTNT (cũ) để đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can theo điểm b khoản 1 điều 230 Bộ luật Tố tụng hình sự do hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can đã thực hiện tội phạm", văn bản nêu.
