Ngày 30.6, TAND tỉnh Lâm Đồng tuyên án phúc thẩm lần thứ 3, bác toàn bộ kháng cáo kêu oan của 6 cựu chiến binh, giữ nguyên bản án sơ thẩm của TAND khu vực 6 - Lâm Đồng. Các bị cáo bị kết tội hủy hoại rừng sau 11 năm kêu oan, qua 6 lần xét xử và một phiên giám đốc thẩm.
Bản án và các bị cáo
Bị cáo Đỗ Mạnh Hùng (63 tuổi) bị phạt 7 tháng tù. Năm bị cáo gồm Ngân Xuân Dũng (65 tuổi), Vũ Tất Đắc (72 tuổi), Hoàng Văn Sằn (68 tuổi), Nguyễn Nam Thái (58 tuổi) và Cao Minh Điến (57 tuổi) cùng bị phạt 6 tháng tù. Tòa nhận định dù các bị cáo không thừa nhận hành vi phạm tội, nhưng tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ đủ căn cứ xác định các bị cáo tham gia chặt cây rừng nhằm lấy đất trồng keo gây quỹ cho Chi hội Cựu chiến binh thôn 6.
Vi phạm tố tụng nhưng không thay đổi bản chất
Bản án nêu một số tài liệu trong hồ sơ chưa được lập đúng quy định, tuy nhiên những thiếu sót này không làm thay đổi bản chất vụ án, không phải vi phạm tố tụng nghiêm trọng.
Thay kiểm sát viên ngay trước phiên xử
Ngày 29.6, chủ tọa thông báo Viện trưởng Viện KSND tỉnh Lâm Đồng đã quyết định thay kiểm sát viên H.T.H.L bằng kiểm sát viên Trần Văn Toàn theo đề nghị của các bị cáo. Các bị cáo cho rằng bà H.T.H.L từng được phân công kiểm sát điều tra và thực hành quyền công tố tại phiên sơ thẩm năm 2015-2016 khi vụ án còn thuộc tỉnh Đắk Nông cũ. Bản án sơ thẩm năm 2016 đã bị TAND tỉnh Đắk Nông hủy ở cấp phúc thẩm vì điều tra chưa đầy đủ, nên việc bà tiếp tục thực hành quyền công tố sẽ "khó bảo đảm tính khách quan".
Các bị cáo tiếp tục kêu oan
Cả 6 bị cáo đều khẳng định không phạm tội. Bị cáo Vũ Tất Đắc khai việc tham gia phát dọn khu đất chỉ nhằm hưởng ứng phong trào trồng cây keo gây quỹ cho chi hội. "Tôi không phá rừng. Với tư cách là người lính thì Tổ quốc là trên hết. Chúng tôi sẽ kêu oan đến cùng", bị cáo Đắc trình bày. Bị cáo Nguyễn Nam Thái phủ nhận việc tham gia phát dọn rừng, cho rằng với cương vị trưởng thôn, ông chỉ đến hiện trường giải quyết tranh chấp giữa một hộ dân với các hội viên Chi hội Cựu chiến binh thôn 6 sau khi hộ dân cho rằng đã mua khu đất với giá 10 triệu đồng.
Quan điểm của Viện KSND và Hội Cựu chiến binh
Đại diện Viện KSND tỉnh Lâm Đồng cho rằng cấp sơ thẩm kết tội các bị cáo là có căn cứ, đề nghị tòa bác kháng cáo. Trong khi đó, đại diện Hội Cựu chiến binh Việt Nam và các luật sư đề nghị tòa tuyên 6 cựu chiến binh không phạm tội. Đại tá Trịnh Văn Khải (nguyên Chánh văn phòng Viện Kiểm sát quân sự Trung ương) cho biết hội đã nhiều lần kiến nghị lãnh đạo TAND tối cao và Viện KSND tối cao chỉ đạo giải quyết vụ án khách quan, bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội. Ông nhấn mạnh động cơ của các bị cáo không nhằm tư lợi cá nhân mà xuất phát từ việc phát dọn khu đất tranh chấp để trồng keo gây quỹ hoạt động cho Chi hội Cựu chiến binh thôn 6.
Kết luận giám định mâu thuẫn
Sau khi TAND cấp cao tại TP.HCM xét xử giám đốc thẩm hủy các bản án kết tội để điều tra lại, Bộ NN-PTNT (cũ) đã ban hành kết luận giám định năm 2022, xác định "không thể giám định được ranh giới, diện tích rừng, trạng thái rừng bị thiệt hại". Tuy nhiên, TAND khu vực 6 - Lâm Đồng vẫn sử dụng kết luận giám định của ông Huỳnh Văn Triệu (Hạt Kiểm lâm TP.Gia Nghĩa cũ) để kết tội các bị cáo, dù kết luận này trước đó đã bị TAND cấp cao tại TP.HCM nhận định vi phạm tố tụng. Luật sư Võ Văn Thêm, nguyên Phó viện trưởng Viện KSND cấp cao tại TP.HCM đặt vấn đề: "Chúng tôi muốn được giải thích vì sao tòa sơ thẩm không đánh giá kết luận giám định của Bộ NN-PTNT?".
Tranh luận về diện tích thiệt hại
Luật sư - tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vinh, nguyên thẩm phán TAND tối cao, cho rằng theo khoản 1 điều 189 Bộ luật Hình sự năm 1999, điểm 3.4 Thông tư liên ngành số 19 năm 2007, cùng với điểm b khoản 1 điều 20 Nghị định 157 năm 2013, hành vi hủy hoại rừng sản xuất chỉ bị xử lý hình sự khi diện tích thiệt hại trên 5.000 m². Tháng 3.2015, Chi cục Kiểm lâm thị xã Gia Nghĩa (cũ) xác định khu vực rừng bị thiệt hại 100%, trong khi biên bản kiểm tra hiện trường của cơ quan điều tra chỉ xác định diện tích thiệt hại khoảng 0,4 ha trong hai ngày của tháng 1.2015. Vì vậy, không có căn cứ quy kết các bị cáo tiếp tục chặt cây vào tháng 4.2015. Đại tá Trịnh Văn Khải nêu quan điểm: "Tôi đề nghị tòa cân nhắc thận trọng trong bối cảnh chứng cứ buộc tội chưa đủ chắc chắn".
Đối đáp của Viện KSND
Đại diện Viện KSND tỉnh Lâm Đồng cho rằng kết luận giám định của Bộ NN-PTNT xác định không đủ căn cứ để kết luận, nên việc cấp sơ thẩm sử dụng kết luận của ông Huỳnh Văn Triệu là đúng quy định.
Dự kiến kháng cáo tiếp
Ngay sau khi kết thúc phiên tòa, các bị cáo cho biết sẽ tiếp tục làm đơn đề nghị giám đốc thẩm để yêu cầu hủy bản án sơ thẩm và phúc thẩm. Vụ án kéo dài 11 năm, trải qua 3 lần xét xử sơ thẩm, 3 lần phúc thẩm và 1 lần giám đốc thẩm. Năm 2020, TAND cấp cao tại TP.HCM từng chỉ ra 9 vấn đề cho thấy chưa đủ căn cứ buộc tội, hủy toàn bộ các bản án để điều tra lại.
