50 năm thân nhân tìm liệt sĩ Trường Sa: Những câu hỏi chưa có lời đáp
Suốt nửa thế kỷ qua, gia đình trung úy Trần Văn Khôi, Chỉ huy trưởng đảo Sinh Tồn (Trường Sa), hy sinh năm 1976, vẫn chưa nhận được thông tin chính xác về người thân. Các cơ quan quản lý không có hồ sơ liệt sĩ thống nhất, thông tin về tên, năm sinh, quê quán mâu thuẫn. Sự việc đòi hỏi sự vào cuộc và kết luận chính xác từ Bộ Quốc phòng và Bộ Nội vụ.
Người đi không tin về
Ông Trương Văn Sa Tăng (59 tuổi, nguyên Chủ tịch Hội Nông dân P.Cam Phúc Bắc, TP.Cam Ranh, Khánh Hòa) là em họ của liệt sĩ Trần Văn Khôi. Mẹ ông Tăng là bà Nguyễn Thị Nhơn, em gái mẹ ông Khôi. Giữa năm 1975, trung úy Khôi cùng đơn vị đóng quân ở căn cứ Cam Ranh. Trong một lần về thăm quê Hoài Nhơn (Bình Định cũ), ông Khôi biết bà dì đang sống cách nơi đóng quân khoảng 20 km và đã tìm gặp.
Từ cuối năm 1975 đến đầu tháng 3.1976, trước khi ra đảo Sinh Tồn, trung úy Khôi thường xuyên đạp xe đến gia đình bà Nhơn thăm chơi, ăn ở cuối tuần, lễ tết. Thấy cháu vất vả, bà dì cho mượn chiếc xe gắn máy – chiếc xe máy duy nhất tại doanh trại Tiểu đoàn 4 (Lữ đoàn Hải quân đánh bộ 126) ở Cam Ranh lúc đó.
Khoảng 10 ngày trước khi xuống tàu ra đảo, trung úy Khôi đến chào bà Nhơn: “Con phải ra Trường Sa làm Chỉ huy trưởng đảo Sinh Tồn” và gửi lại xe. Gần Tết Đinh Tỵ 1977, một người bạn của ông Khôi tìm gặp bà Nhơn báo tin dữ: “Anh Trần Văn Khôi đã chết ngoài đảo. Thông tin cụ thể đơn vị sẽ báo sau”.
Năm 2010, trước khi nhắm mắt, mẹ ông Tăng vẫn nhắc hỏi về anh Khôi. Ông Tăng kể: Từ khi ông Trần Văn Hảo (em trai liệt sĩ) đi bộ đội về, cứ mấy năm lại từ Bình Định vào Mỹ Ca dò hỏi thông tin. Do căn cứ Cam Ranh bảo vệ chặt, ông Hảo không thể vào Lữ đoàn 146 và Bộ Tư lệnh Vùng 4 Hải quân, phải nhờ cán bộ hải quân chở qua các cổng vệ binh.
Năm 2012, ông Hảo già yếu nhưng vẫn ra Vùng 4 Hải quân, nhờ ông Tăng đưa vào gặp cán bộ chính sách. Đơn vị chở hai ông ra nghĩa trang liệt sĩ Cam Ranh (cũ), chỉ ngôi mộ ghi “Liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, hy sinh 1976, đảo Sinh Tồn”. Ông Hảo thắc mắc: “Anh tôi họ Trần chứ không phải họ Đỗ. Nếu nhận phần mộ này thì làm cách nào biết đó là xương cốt anh trai tôi? Là liệt sĩ, sao đơn vị không báo tin cho gia đình và giấy tờ, chế độ liệt sĩ bao năm qua đang ở đâu?”. Cán bộ chính sách xoa dịu: “Bác cứ về đi, rồi chúng tôi sẽ có cách giải quyết và báo tin đến tận nhà!”. 14 năm đã trôi qua, ông Hảo và thân nhân vẫn chưa nhận được thông tin cụ thể.
Một liệt sĩ, nhiều thông tin mâu thuẫn
Theo danh sách “Liệt sĩ hy sinh vì hòa bình và ổn định tại Cam Ranh” (kèm Công văn số 10.234/CT-CS ngày 16.9.2009 của Cục Chính trị Hải quân), từ năm 1975 - 2009 chỉ có 1 liệt sĩ tên Khôi, hy sinh năm 1976. Thông tin ghi: Liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, sinh năm 1954, nhập ngũ tháng 1.1972, hy sinh 1976, cấp bậc trung úy - đảo trưởng, đơn vị: Lữ 146, Vùng 4; quê quán: thành phố Quy Nhơn, Bình Định.
Với sự giúp đỡ của Quân chủng Hải quân, Bộ Tư lệnh Vùng 4 và Lữ đoàn 146, chúng tôi tiếp cận tài liệu lưu trữ. Chuẩn đô đốc Nguyễn Đình Hùng, Phó tư lệnh Quân chủng Hải quân, đã yêu cầu ngành chính sách rà soát. Ngày 2.6, đại tá Nguyễn Công Thắng, Phó chủ nhiệm Chính trị Hải quân, báo cáo: “Cục Chính trị rà soát Sổ đăng ký liệt sĩ công tác tại Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân. Kết quả: Liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, sinh năm 1951, quê quán: Quy Nhơn, Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai); nhập ngũ 1.3.1973; cấp bậc trung úy, đại đội trưởng; hy sinh ngày 29.5.1975. Mộ phần an táng tại nghĩa trang liệt sĩ phường Cam Ranh (cũ), nay là phường Ba Ngòi. Số phần mộ 193 - Khu K8”.
Các thông tin này không trùng khớp về năm sinh, thời gian nhập ngũ, hy sinh. Về thân nhân, ngành chính sách Hải quân tìm kiếm kỹ nhưng không có thông tin gia đình người thân.
Không tìm thấy hồ sơ liệt sĩ
Từ thông tin “quê quán: Quy Nhơn, Bình Định”, chúng tôi liên hệ chị Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai. Ông Phan Đình Hòa, Phó giám đốc Sở Nội vụ Gia Lai, khẳng định: “Trong hồ sơ lưu trữ của tỉnh Gia Lai mới và Bình Định cũ, không có thông tin về liệt sĩ Đỗ Văn Khôi, quê quán Quy Nhơn, Bình Định, hy sinh năm 1975 - 1976”.
Một cán bộ Nội vụ cho biết: “Trên hệ thống quản lý dữ liệu liệt sĩ toàn quốc, không ghi nhận thông tin về liệt sĩ Đỗ Văn Khôi/Trần Văn Khôi/Trần Khôi, quê quán Bình Định, hy sinh 1975-1976”. Cán bộ này nhận định: “Có thể khi làm hồ sơ công nhận liệt sĩ, cán bộ phụ trách đã dùng thông tin khác. Cũng có thể đối tượng chưa được công nhận liệt sĩ, nhưng vẫn tự đưa vào danh sách”.
Đại tá Nguyễn Kiều Kinh, nguyên Trưởng phòng Chính sách Quân chủng Hải quân, chia sẻ: Trong gần 10 năm phụ trách chính sách, ông chưa thấy cấp dưới báo cáo trường hợp này. “Thời điểm ấy diễn ra chia tách - sáp nhập đơn vị, có thể hồ sơ thất lạc, sơ suất làm thay tên đổi họ. Nhưng cán bộ xử lý quá máy móc. Cả đơn vị có 1 người tên Khôi hy sinh thời điểm ấy, thì cũng có thể xác định sự trùng hợp và thông tin cho thân nhân. Phải tìm kiếm hồ sơ liệt sĩ và thông tin chính thức cho gia đình. Cần thiết thì xác định ADN. Nếu chế độ chưa thực hiện, phải sửa chữa ngay”.
Đại tá, PGS-TS Đặng Thanh Bình (nguyên Phó trưởng khoa Cảnh sát biển, Học viện Hải quân) cung cấp thêm: “Đầu năm 1975, trung úy Trần Văn Khôi là Đại đội trưởng Đại đội 13 huấn luyện tân binh, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 22B, Quân khu 4 (đóng tại xã Sơn Trường, Hương Sơn, Hà Tĩnh). Sau 30.4.1975, Bộ Quốc phòng điều 3 tiểu đoàn của Trung đoàn 22B sang Hải quân. Cuối tháng 7.1975, Tiểu đoàn 4 hành quân ra Cam Ranh, thành lập Lữ đoàn 126 Hải quân đánh bộ. Trung úy Khôi ra làm Chỉ huy trưởng đảo Sinh Tồn khoảng tháng 3, 4.1976, đến cuối năm 1976 hy sinh do thuốc nổ và được công nhận liệt sĩ”.
