Mới đây, một vụ ngộ độc nấm rừng nghiêm trọng đã xảy ra tại xã Phiêng Pằn, tỉnh Sơn La, khiến 6 người phải nhập viện. Trong số đó, một thiếu niên sinh năm 2010 đã tử vong trước khi tới bệnh viện. Năm người còn lại được chuyển xuống Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) trong tình trạng tổn thương tiêu hóa, viêm gan, suy gan. Đáng tiếc, một trường hợp suy đa tạng đã không qua khỏi dù được điều trị tích cực.
Diễn biến vụ ngộ độc nấm
Theo Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, các bệnh nhân cùng người thân đã ăn canh nấm màu trắng được hái trong rừng. Các bác sĩ xác định đây là nhóm nấm cực độc chứa amatoxin, thường gặp ở loài Amanita virosa hoặc Amanita verna – những loại nấm nguy hiểm nhất tại Việt Nam.
Khoảng 12-24 giờ sau bữa ăn, các bệnh nhân bắt đầu xuất hiện các triệu chứng đau bụng, nôn ói, tiêu chảy dữ dội. Khi nhập viện tại Sơn La, nhiều người đã bị mất nước nặng, suy gan cấp, suy thận cấp và nhanh chóng được chuyển về Hà Nội cấp cứu.
Tình trạng các bệnh nhân
BSNT Nguyễn Tiến Đạt cho biết bệnh nhân L.T.P. rơi vào suy gan tối cấp, suy tim, tụt huyết áp, suy thận, hôn mê gan và phù não. Men gan tăng hơn 7.000 U/L, cao gấp hàng trăm lần bình thường. Dù được áp dụng nhiều biện pháp hồi sức và lọc máu chuyên sâu, bệnh nhân vẫn diễn biến xấu nhanh chóng. Gia đình đã xin đưa bà về tối ngày 6/5.
Ba bệnh nhân khác gồm 2 phụ nữ 20 và 25 tuổi cùng 1 trẻ 5 tuổi bị viêm gan nặng, suy gan nhưng đang dần cải thiện. Một nam bệnh nhân 35 tuổi tổn thương tiêu hóa nhẹ hơn đã xuất viện.
Cũng tại Sơn La, ngày 4/5 ghi nhận thêm vụ ngộ độc do 2 chị em ăn nấm rừng. Người chị 15 tuổi tử vong, các biểu hiện phù hợp với ngộ độc amatoxin.
Nguyên nhân và cảnh báo từ chuyên gia
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên cho biết nguyên nhân của hầu hết các vụ ngộ độc hiện nay đều xuất phát từ việc hái nấm mọc hoang trong rừng để ăn. Ông giải thích: Nấm độc được chia thành hai nhóm chính: nhóm gây ngộ độc sớm và nhóm gây ngộ độc muộn. Nhóm ngộ độc sớm thường xuất hiện triệu chứng trong vòng 6 giờ sau ăn, chủ yếu là nôn, đau bụng, tiêu chảy. Nếu được cấp cứu kịp thời, đa số bệnh nhân có thể qua khỏi.
Nguy hiểm nhất là nhóm ngộ độc muộn chứa amatoxin. Đây thường là những cây nấm màu trắng, hình thức sạch sẽ, bắt mắt và rất giống nấm ăn thông thường. "Amatoxin ngăn cản quá trình tổng hợp protein, khiến cơ thể không thể tạo tế bào mới để thay thế các tế bào đang chết đi. Độc tố đi đến đâu phá hủy cơ quan đến đó, đặc biệt ở gan, thận, tim và não", TS.BS Nguyên nói.
Ba giai đoạn của ngộ độc amatoxin
Theo chuyên gia, ngộ độc amatoxin thường diễn tiến qua ba giai đoạn. Giai đoạn đầu xuất hiện muộn, sau ăn hơn 6 giờ với biểu hiện đau bụng, nôn, tiêu chảy dữ dội kéo dài khoảng một ngày. Sau đó là giai đoạn "im lặng", khi triệu chứng tiêu hóa giảm dần khiến người bệnh tưởng đã khỏi, nhưng gan đang bị phá hủy âm thầm. "Nhiều người thấy đỡ nên chủ quan hoặc được cho về nhà. Chỉ ít giờ sau có thể quay lại viện trong tình trạng suy gan, suy thận, hôn mê và tử vong", ông cảnh báo.
Theo thống kê của Trung tâm Chống độc, tỉ lệ tử vong do ngộ độc amatoxin có thể lên tới 50% dù đã được hồi sức tích cực.
Khuyến cáo phòng tránh
Để phòng tránh các vụ ngộ độc thương tâm, các bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không hái các loại nấm mọc hoang dại để ăn, kể cả khi chúng có vẻ ngoài "sạch", "đẹp", "quen mắt" hay từng ăn trước đó. Các loài nấm thường mọc nhiều nhất vào giai đoạn mùa xuân ở miền Bắc khi bắt đầu có mưa. Năm nay vụ ngộ độc nấm này xảy ra hơi muộn do mùa xuân năm nay mát hơn và mưa muộn.
"Có lẽ ngoại lệ duy nhất là mộc nhĩ. Còn lại, tốt nhất không sử dụng bất kỳ loại nấm rừng tự mọc nào làm thực phẩm", TS.BS Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh.
Các chuyên gia cũng đề nghị chính quyền địa phương, trường học, đoàn thể tăng cường truyền thông tại cộng đồng vùng cao – nơi nguy cơ ngộ độc nấm vẫn đang âm thầm lặp lại với những cái giá quá đắt bằng sức khỏe và cả tính mạng con người.
