Báo cáo tài chính năm 2025 đã kiểm toán của Công ty TNHH MTV Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) cho thấy doanh nghiệp đang theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán 170.876 viên đá màu, đá quý và đá bán quý, với tổng giá trị ghi nhận hơn 1 tỷ đồng. Bình quân mỗi viên chỉ hơn 6.100 đồng, thấp hơn nhiều so với giá thị trường. Thông tin này thu hút sự chú ý giữa bối cảnh cơ quan điều tra mở rộng chuyên án buôn lậu kim cương, trong đó giai đoạn 2022-2024 có hơn 3.400 viên kim cương nhập lậu được đưa vào hệ thống bán lẻ của SJC, ước tính hơn 500 tỷ đồng.
SJC khẳng định không có kim cương trong số đá ngoài bảng
Đại diện SJC cho biết số đá này không phải kim cương, mà là đá tháo ra từ sản phẩm cũ khách hàng bán lại hoặc từ mẫu nữ trang không còn phù hợp thị hiếu. Phần vàng được thu hồi, phần đá được theo dõi riêng với giá trị tượng trưng để quản lý sổ sách, không phản ánh giá thu mua ban đầu. Các viên đá chờ xử lý vào cuối năm tài chính.
Chuyên gia giải thích bản chất kế toán
TS Châu Đình Linh – Giảng viên trường Đại học Ngân hàng TP.HCM – nhấn mạnh nhiều ý kiến hiểu chưa đúng bản chất kế toán. Chuẩn mực kế toán Việt Nam cho phép theo dõi ngoài bảng đối với tài sản chưa đủ điều kiện ghi nhận, như tài sản nhận gia công, giữ hộ, ký gửi. Giá trị ghi nhận thường là giá gốc hoặc giá ghi sổ phục vụ quản lý, không phản ánh giá thị trường. Việc chia tổng giá trị 1 tỷ đồng cho 170.876 viên để kết luận mỗi viên vài nghìn đồng là không phù hợp, vì đây là nhiều loại đá khác nhau, từ đá quý, bán quý đến đá màu đính trang sức.
Phân biệt giá trị ghi sổ và giá trị thị trường
Chuyên gia kinh tế Trần Nguyên Đán – Viện trưởng Học viện Bảo hiểm và Quản trị rủi ro tài chính (IFRM) – cho rằng phản ứng của người dân là có lý do chính đáng, nhưng cần đặt con số đúng ngữ cảnh. Ông dẫn Thông tư 200/2014/TT-BTC, khoản mục ngoài bảng dùng để theo dõi tài sản doanh nghiệp quản lý nhưng chưa đủ điều kiện ghi nhận chính thức. SJC giải trình đá tháo từ sản phẩm cũ, giá thu mua tính theo vàng nên phần đá ghi giá trị tượng trưng. Phép chia 1,045 tỷ cho 170.876 viên ra 6.100 đồng đúng số học nhưng không phản ánh giá trị giao dịch thực tế. Ông Đán cho rằng phản ứng trên mạng xã hội phần nhiều do chưa quen ngôn ngữ báo cáo tài chính, cộng với bối cảnh thị trường nhạy cảm.
Cần công bố rõ chủng loại và nguyên tắc định giá
Theo các chuyên gia, SJC cần công bố rõ đó là loại đá gì, nguồn gốc, quyền sở hữu, lý do theo dõi ngoài bảng và phương pháp xác định giá ghi sổ. TS Châu Đình Linh nhấn mạnh: “Doanh nghiệp cần công bố rõ đó là những loại đá gì, nguồn gốc hình thành từ đâu, quyền sở hữu thuộc về ai, vì sao phải theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán, và phương pháp xác định giá ghi sổ được thực hiện như thế nào. Khi thông tin được công khai đầy đủ thì sẽ hạn chế được những suy diễn không đáng có.”
Khôi phục niềm tin bằng minh bạch
TS Trần Nguyên Đán cho rằng bản chất vấn đề nằm ở khoảng cách thông tin giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng. Khi mua trang sức, khách hàng không được biết rõ phần giá vàng, đá, công chế tác, thương hiệu. Khi bán lại, giá thu mua tách rời, vàng tính theo giá vàng, đá tùy nơi. Khoảng chênh lệch này không được giải thích trước, dẫn đến nghi vấn khi gặp con số 6.100 đồng. SJC cần minh bạch để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thị trường.
