Tổng thống Mỹ Donald Trump đang phải hứng chịu sự chỉ trích gay gắt từ cả hai phía trong đảng Cộng hòa liên quan đến chiến sự Iran. Theo CNN, ông Trump từng nhiều lần tuyên bố rằng một thỏa thuận với Iran sắp đạt được, nhưng thực tế cho thấy những dự đoán của ông quá lạc quan và đánh giá sai tình hình. Kết quả là, những tuyên bố mới nhất về việc sắp có thỏa thuận khung tiếp tục vấp phải sự hoài nghi trong nước Mỹ.
Sức ép từ phe diều hâu và phe phản chiến
Cả phe diều hâu ủng hộ chiến sự trong đảng Cộng hòa, lẫn phe phản chiến thuộc đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ, đều chỉ trích ông Trump vì nhiều lý do khác nhau. Phe diều hâu lo ngại rằng ông Trump sắp nhượng bộ Iran, trong khi phe phản chiến cho rằng cuộc chiến vốn là một sai lầm ngay từ đầu.
Những vấn đề then chốt chưa được giải quyết
Để Mỹ và Iran có thể đạt được thỏa thuận khung nhằm mở lại eo biển Hormuz, các vấn đề quan trọng như kho dự trữ hạt nhân, hoạt động làm giàu uranium và chương trình tên lửa của Iran sẽ được thảo luận sau. Điểm tích cực nhất là nguy cơ xung đột vượt tầm kiểm soát đang giảm, và eo biển Hormuz có khả năng được mở lại. Nếu điều này xảy ra, Washington sẽ bước sang giai đoạn hai, nối lại đàm phán nghiêm túc về các vấn đề cốt lõi.
Tuy nhiên, hai vấn đề lớn chưa được giải quyết là cách Mỹ xử lý yêu cầu của Iran về việc giải phóng tài sản bị phong tỏa và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Đây là những vấn đề gây đau đầu cho ông Trump nếu muốn rút chân khỏi chiến sự.
Áp lực từ mọi phía
Trong chính trường Mỹ, chiến sự Iran đang bị chi phối bởi những quan điểm mâu thuẫn gay gắt. Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người Mỹ phản đối cuộc chiến, khiến ông Trump phải đối mặt làn sóng phản ứng dữ dội. Nếu ông ra lệnh tấn công mới, sự phản đối sẽ còn lớn hơn do nguy cơ leo thang xung đột và tổn thất kinh tế.
Những chi tiết ban đầu của thỏa thuận tiềm năng cho thấy các điều khoản khó có thể giúp ông Trump biến thất bại thành chiến thắng. Việc Washington đồng ý giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa của Iran và dần dỡ bỏ trừng phạt để đổi lấy việc mở lại eo biển Hormuz cho thấy Mỹ đã phải thừa nhận đòn bẩy của Iran. Các điều khoản này khác xa yêu cầu đầu hàng vô điều kiện mà ông Trump từng đưa ra.
Phản ứng từ các thượng nghị sĩ
Thượng nghị sĩ Roger Wicker, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện, cảnh báo rằng mọi thành quả từ chiến dịch có thể trở nên vô nghĩa. Ông cho rằng việc tìm kiếm thỏa thuận lúc này có thể tạo ra hình ảnh nước Mỹ yếu thế. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham cũng lo ngại Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz sẽ làm thay đổi cán cân quyền lực tại khu vực. Thượng nghị sĩ Ted Cruz nhận xét rằng nếu kết quả cuối cùng là một Iran tồn tại như cũ, nay lại có thêm hàng tỷ USD và kiểm soát eo biển Hormuz, đó là sai lầm thảm họa.
Cựu Giám đốc CIA kiêm cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo cho rằng thỏa thuận mà ông Trump đang hướng đến cũng giống thỏa thuận của chính quyền Obama trước đây. Người phát ngôn Nhà Trắng Steven Cheung đã đáp trả rằng ông Pompeo không hiểu mình đang nói gì và nên im lặng để các chuyên gia làm việc.
Lo ngại từ phe phản chiến
Những nhà đàm phán kỳ cựu vốn phản đối chiến sự cũng bày tỏ lo ngại. Aaron David Miller, chuyên gia Mỹ từng phụ trách đàm phán Trung Đông, nhận định rằng đây là hậu quả khi cuộc chiến được phát động thiếu tính toán biến thành thỏa thuận hòa bình bất đắc dĩ. Ông cho rằng các mục tiêu ban đầu không thể đạt được đã bị từ bỏ, nhưng Washington hiện có rất ít đòn bẩy để hạn chế năng lực hạt nhân của Iran và đảm bảo eo biển Hormuz được mở.
Tuy nhiên, việc tiếp tục chiến sự cũng không chắc mang lại cơ hội khả quan hơn. Theo các nguồn tin tình báo Mỹ, Iran đã tái thiết năng lực quân sự trong thời gian ngừng bắn, nếu chiến tranh tái diễn, thiệt hại sẽ trầm trọng hơn.
Chỉ trích từ đảng Dân chủ
Phe Dân chủ vốn chỉ trích ông Trump vì phát động chiến sự, giờ chỉ trích thêm cả cách ông kết thúc chiến sự. Thượng nghị sĩ Cory Booker bày tỏ lo ngại về trình tự thỏa thuận, khi Iran mở lại eo biển Hormuz trước, còn vấn đề hạt nhân giải quyết sau. Ông cho rằng ông Trump đã bị lợi dụng ngay từ đầu. Thượng nghị sĩ Chris Van Hollen cảnh báo thỏa thuận có thể đưa tình hình trở lại trạng thái trước chiến tranh và thậm chí tệ hơn.
Thế khó của ông Trump
Phía Mỹ từng khẳng định sẽ không chấp nhận thỏa thuận nếu không giải quyết vấn đề hạt nhân ngay từ đầu, nhưng cuối cùng đã xuống thang vì cần mở lại eo biển Hormuz và nhận ra sự phức tạp của đàm phán hạt nhân. Ngoại trưởng Marco Rubio bác bỏ chỉ trích, cho rằng eo biển phải được mở lại ngay lập tức, sau đó sẽ đàm phán nghiêm túc.
Dù vậy, ông Trump dường như đang lắng nghe những lo ngại. Ông viết trên mạng xã hội ngày 25/5 rằng đã chỉ thị không vội vàng đạt thỏa thuận vì thời gian đang đứng về phía Mỹ. Tuy nhiên, ngày càng rõ rằng ông Trump và đội ngũ đang trong thế khó. Cuộc chiến đã bước sang tháng thứ ba, vượt xa dự kiến một tháng. Iran không cho thấy dấu hiệu bị lay chuyển trước các đe dọa của Mỹ.
Ông Trump gần như chỉ còn hai lựa chọn: Nối lại tấn công quân sự, điều ông không mong muốn, hoặc chấp nhận cuộc chiến tiêu hao. Việc rút khỏi cuộc chiến cũng không dễ dàng. Ông từng làm mất lòng phe phản chiến để khởi động chiến sự, giờ có nguy cơ khiến cả phe ủng hộ thất vọng.
Khi ngày càng nhiều chi tiết thỏa thuận được công bố, ông Trump sắp phải đối mặt hai câu hỏi then chốt: Liệu thỏa thuận mới có chặt chẽ hơn thỏa thuận thời Obama? Và sau tất cả, Mỹ có ở vị thế tốt hơn trong quan hệ với Iran hay không? Những câu hỏi này vẫn bỏ ngỏ, cho thấy thế khó của ông Trump: Tiếp tục chiến tranh dễ sa lầy, nhưng kết thúc bằng các điều khoản hiện tại cũng gây tranh cãi lớn.
