Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump tạm dừng Dự án Tự do - chiến dịch hải quân hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz - chỉ sau chưa đầy 48 giờ triển khai đã thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế. Giới chuyên gia nhận định, đằng sau động thái này là một tính toán chiến lược phức tạp, phản ánh nỗ lực cân bằng giữa sức ép quân sự, lợi ích địa chính trị và cơ hội ngoại giao với Iran.
Mở đường cho ngoại giao?
Trong tuyên bố ngày 5/5 trên Truth Social, ông Trump cho biết quyết định tạm dừng được đưa ra sau khi Mỹ đạt "tiến triển đáng kể" trong đàm phán với Iran, hướng tới một thỏa thuận "toàn diện và cuối cùng". Theo ông, đề nghị từ Pakistan và một số quốc gia trung gian cũng đóng vai trò quan trọng. Việc tạm ngưng chiến dịch, trong khi vẫn duy trì phong tỏa, cho thấy Washington đang thử nghiệm một "khoảng lặng chiến thuật" để các bên tiếp tục thương lượng mà không đánh mất đòn bẩy quân sự, theo Al Jazeera.
Chính quyền Mỹ nhấn mạnh rằng chiến dịch quân sự quy mô lớn mang tên "Cơn Thịnh nộ dữ dội" đã hoàn tất mục tiêu. Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố các hành động thù địch đã chấm dứt, củng cố lập luận rằng Washington đang ở "thế thắng" và có thể chủ động điều chỉnh chiến lược.
Trước đó, Ngoại trưởng Mỹ cho biết nước này tập trung vào chiến dịch mới, coi đây là "bước đầu tiên" để mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải chiến lược, theo Reuters. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nhấn mạnh chiến dịch mang tính "phòng thủ, giới hạn về phạm vi và tạm thời", với mục tiêu duy nhất là bảo vệ tàu thương mại trước các hành động gây hấn từ Iran. Việc tạm dừng sau khi đạt mục tiêu giúp Mỹ tránh sa lầy vào xung đột kéo dài, tạo dư địa cho giải pháp ngoại giao.
Thực tế trên thực địa cho thấy rủi ro xung đột vẫn hiện hữu. Chỉ một ngày sau khi chiến dịch bắt đầu vào 4/5, lực lượng Mỹ và Iran đã nổ súng và cáo buộc lẫn nhau. Tuy nhiên, giao tranh không leo thang thành chiến tranh toàn diện, cho thấy cả hai bên đều có xu hướng kiềm chế. Eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu - là "điểm nghẽn chiến lược" mà bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể gây chấn động thị trường năng lượng. Do đó, việc tạm dừng chiến dịch hộ tống cũng là cách giảm nguy cơ tính toán sai lầm quân sự trong khu vực nhạy cảm này.
Tính toán trước chuyến công du Trung Quốc và "lối thoát thể diện"
Động thái của ông Trump diễn ra ngay trước chuyến thăm cấp cao tới Trung Quốc - một trong những đối tác kinh tế quan trọng nhất của Mỹ và đồng thời là quốc gia có quan hệ gần gũi với Iran. Trung Quốc phụ thuộc lớn vào nguồn dầu đi qua eo biển Hormuz, do đó bất ổn tại khu vực này tác động trực tiếp đến nền kinh tế nước này. Việc hạ nhiệt căng thẳng trước chuyến đi không chỉ giúp Washington tránh làm phức tạp thêm quan hệ với Bắc Kinh, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc trao đổi cấp cao về thương mại và địa chính trị.
Theo nhiều nhà phân tích, quyết định tạm dừng chiến dịch không chỉ hướng tới Iran, mà còn là thông điệp gửi tới các cường quốc khác rằng Mỹ sẵn sàng kiểm soát khủng hoảng. Ngoài ra, vai trò của bên trung gian, đặc biệt là Pakistan, cũng đáng chú ý. Theo ông Trump, đề nghị từ Islamabad và một số quốc gia khác đã góp phần thúc đẩy việc tạm dừng chiến dịch. Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran kéo dài nhiều năm, sự xuất hiện của các kênh trung gian mang ý nghĩa quan trọng khi cả hai bên đều cần một "lối thoát giữ thể diện". Việc tạm dừng Dự án Tự do vì thế có thể được xem như tín hiệu thiện chí ban đầu, tạo điều kiện cho các cuộc thương lượng tiếp theo.
Tín hiệu tích cực, nhưng chưa chắc chắn
Dù vậy, giới quan sát vẫn tỏ ra thận trọng. Trước đó, ông Trump từng nhiều lần đưa ra các tuyên bố lạc quan về việc sắp chấm dứt xung đột hoặc đạt "chiến thắng áp đảo", nhưng thực tế không diễn ra như kỳ vọng. Điều này khiến thông báo mới nhất, dù mang tín hiệu tích cực, vẫn bị đặt dấu hỏi về độ tin cậy. Liệu đây là bước đi chiến lược có tính toán, hay chỉ là điều chỉnh ngắn hạn mang tính phản ứng?
Ở thời điểm hiện tại, động thái của Mỹ có thể được hiểu như một bước "thử phản ứng" - vừa kiểm tra thiện chí của Iran, vừa giữ thế chủ động. Diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc vào việc liệu hai bên có sẵn sàng nhượng bộ để tránh một cuộc đối đầu kéo dài hay không. Ở chiều ngược lại, Iran hiện vẫn kiểm soát tình hình tại eo biển Hormuz và chưa công khai dấu hiệu nhượng bộ trong các vấn đề cốt lõi, đặc biệt là chương trình hạt nhân. Việc tiếp tục đóng cửa eo biển cho thấy Tehran vẫn đang sử dụng "lá bài kinh tế" để gây sức ép. Trong bối cảnh đó, việc Mỹ tạm dừng chiến dịch có thể được Iran nhìn nhận như dấu hiệu cho thấy Washington cũng chịu áp lực, từ đó củng cố niềm tin rằng họ đang nắm lợi thế.
Trong một khu vực chỉ một tính toán sai cũng có thể kéo theo hệ lụy toàn cầu, quyết định tạm dừng chiến dịch của ông Trump cho thấy cán cân giữa sức mạnh quân sự và giải pháp ngoại giao vẫn đang được Washington điều chỉnh một cách thận trọng.
