Câu nói bất hủ của lãnh tụ Fidel: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình!” chính là phương châm hành động xuyên suốt cuộc đời chính trị của đồng chí đối với mối quan hệ Việt Nam-Cuba. Đồng chí Raul Castro Ruz sinh ngày 3/6/1931 tại thị trấn Biran, tỉnh Oriente (cũ), nay thuộc tỉnh Holguin ở miền đông Cuba.
Những năm tháng tuổi trẻ và hoạt động cách mạng
Đồng chí bắt đầu những năm tháng học sinh tại thành phố Santiago de Cuba và sau đó chuyển lên học tại thủ đô La Habana. Trong thời gian học đại học, Raul Castro tham gia phong trào sinh viên yêu nước chống lại chế độ độc tài Batista. Là một trong những thanh niên tham gia cuộc tấn công trại lính Moncada ở Santiago de Cuba ngày 26/7/1953, đồng chí Raul Castro được lãnh tụ Fidel Castro giao nhiệm vụ chỉ huy nhóm đánh chiếm Cung điện Công lý. Vì hành động này, đồng chí bị chế độ Batista kết án 13 năm tù và chịu án ở nhà tù đảo Pinos, nay là đảo Juventud.
Ngày 6/5/1955, đồng chí được trả tự do trước sự đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng. Tiếp tục các hoạt động cách mạng, đồng chí bị chế độ độc tài săn lùng gắt gao, phải tị nạn ở Đại sứ quán Mexico tại Cuba, sau đó sang Mexico lưu vong. Tại đây, đồng chí tham gia chuẩn bị cho hành trình vượt biển trở lại Cuba trên con tàu Granma.
Chiến tranh du kích và xây dựng quân đội
Lực lượng đổ bộ bị phân tán do thất bại của trận Alegria de Pio, Raul Castro tiếp tục lãnh đạo một nhóm nhỏ gồm bốn chiến sĩ cách mạng cho đến lúc tái ngộ với Fidel Castro tại Cinco Palmas, Purial de Vicana, ngày 18/12/1956. Cũng tại đây, đồng chí đã sát cánh cùng Ernesto Che Guevara trong những năm chiến tranh du kích ở khu vực núi Sierra Maestra. Đồng chí là một trong những hạt nhân ban đầu của Quân đội Cách mạng (Đội quân Quật khởi) và góp phần vào những chiến thắng đầu tiên của quân du kích ở La Plata và Arroyo del Infierno.
Sự nghiệp lãnh đạo sau cách mạng
Cách mạng Cuba thành công ngày 1/1/1959. Đồng chí Raul Castro được bổ nhiệm làm Tư lệnh Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Oriente. Ngày 16/10/1959, khi Bộ Các lực lượng Vũ trang Cách mạng được thành lập, đồng chí được phân công làm Bộ trưởng và đảm nhiệm chức vụ này đến ngày 24/2/2008. Từ năm 1959 đến 1965, đồng chí Raul Castro là Ủy viên Ban lãnh đạo toàn quốc của “Các tổ chức Cách mạng hợp nhất” và Ủy viên Ban Lãnh đạo toàn quốc của “Đảng Cách mạng xã hội chủ nghĩa thống nhất Cuba”, tiền thân của Đảng Cộng sản Cuba ngày nay.
Tháng 10/1965, đồng chí tham gia thành lập Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba và được bầu giữ chức Bí thư thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tiếp đó, đồng chí liên tục được tái bầu giữ chức vụ này, từ Đại hội I cho đến Đại hội V. Tháng 12/1976, đồng chí được phong hàm Đại tướng. Từ năm 1976, thời điểm Quốc hội Chính quyền nhân dân Cuba được thành lập, đồng chí liên tục được bầu làm đại biểu Quốc hội và giữ chức Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa Cuba đến tháng 2/2008.
Chèo lái đất nước Cuba
Từ ngày 24/2/2008, đồng chí được Quốc hội khóa VII bầu giữ chức Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa Cuba. Ngày 19/4/2011, đồng chí được Đại hội VI Đảng Cộng sản Cuba bầu làm Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tại Đại hội lần thứ VIII của Đảng Cộng sản Cuba ở La Habana (tháng 4/2021), đồng chí xin rút khỏi vị trí Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba và được Đại hội chấp thuận.
Vinh danh và cống hiến
Với công lao và cống hiến to lớn đối với sự nghiệp Cách mạng Cuba, đồng chí được Nhà nước Cuba tặng thưởng danh hiệu cao quý “Anh hùng nước Cộng hòa Cuba”, Huân chương Maximo Gomez hạng nhất và nhiều phần thưởng cao quý khác. Đồng chí được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý của nước ngoài, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Sao Vàng của Đảng và Nhà nước Việt Nam.
Tình hữu nghị đặc biệt với Việt Nam
Với Việt Nam, đồng chí Raul Castro là người bạn, người anh em thân thiết, thủy chung son sắt, được thử thách qua thời gian. Đồng chí cùng với lãnh tụ Fidel Castro đặt nền móng và duy trì tình hữu nghị đặc biệt giữa hai dân tộc ở hai nửa bán cầu. Là một trong những nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên thiết lập và vun đắp tình cảm với Việt Nam từ thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, năm 1966, trong bối cảnh cuộc kháng chiến của Việt Nam đang trong giai đoạn ác liệt nhất, Bộ trưởng Các lực lượng Vũ trang Cách mạng Cuba Raul Castro đã dẫn đầu phái đoàn sang thăm Việt Nam. Trong chuyến thăm, đồng chí đã có cơ hội gặp gỡ trực tiếp Chủ tịch Hồ Chí Minh, người mà đồng chí luôn dành sự tôn kính đặc biệt. Chuyến đi thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ về cả tinh thần lẫn vật chất của Cuba dành cho Việt Nam.
Với Việt Nam, đồng chí Raul Castro là người bạn, người anh em thân thiết, thủy chung son sắt, được thử thách qua thời gian. Khi chính thức chèo lái đất nước Cuba từ năm 2008, đồng chí Raul Castro luôn đặt quan hệ với Việt Nam là một trong những ưu tiên đối ngoại hàng đầu. Trên cương vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước Cuba, đồng chí đã có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam vào năm 2012. Trong hợp tác hai nước, đồng chí luôn thúc đẩy việc chia sẻ kinh nghiệm phát triển: Cuba học hỏi mô hình đổi mới của Việt Nam và Việt Nam hỗ trợ Cuba các dự án về an ninh lương thực.
Những cử chỉ ngoại giao đặc biệt
Đồng chí luôn dành tình cảm nồng ấm với Việt Nam, với những cử chỉ cá nhân vượt qua các nghi thức ngoại giao thông thường, mang đậm tình hữu nghị và tình cảm gia đình. Trong các chuyến thăm của lãnh đạo Việt Nam tới Cuba, đồng chí thường có những cuộc tiếp đón rất đặc biệt, thân mật tại nhà riêng, hoặc cùng ra sân bay tiễn các nhà lãnh đạo Việt Nam - một hành động ngoại giao ngoại lệ hiếm hoi.
